De man met de hamer komt langs in Cannes

Cannesblog #8

Cannes sloot af met een hoogtepunt. De laatste film in competitie is nog niet af. Maar You Were Never Really Here van de Schotse regisseur Lynne Ramsay, met een fabuleuze Joachim Phoenix, maakt ook onaf veel indruk.

Lynne Ramsay was net niet op tijd klaar voor Cannes met haar nieuwe film You Were Never Really Here. Ze omschreef de film op het festival als ‘werk in uitvoering’. Hier en daar hapert het geluid nog, en zelfs over het slot van is ze nog niet helemaal zeker. Maar You Were Never Really Here, naar een kort verhaal van Jonathan Ames, met Joaquin Phoenix als een zware jongen die een jong meisje uit een netwerk van pedofielen moet bevrijden, maakt ook in die onaffe staat al veel indruk.

Phoenix speelt Joe, een in zichzelf gekeerde, getraumatiseerde ex-militair. Hij knapt met grof geweld duistere klusjes op, maar woont nog wel bij zijn bejaarde moeder thuis. Hij krijgt de opdracht om de dochter van een vooraanstaand politicus terug te halen, die gevangen zit in een huis waar minderjarige meisjes worden misbruikt. Dat loopt faliekant mis. Maar het plot doet er eigenlijk niet zo vreselijk veel toe. Waar Ramsay vooral in is geslaagd, is om de kijker de wereld te laten zien en ervaren vanuit het hoofd van Joe: een grote, logge, eenzelvige man, die zich nauwelijks kan uiten en wordt geplaagd door pijnlijke herinneringen en bloedige dromen.

You Were Never Really Here is een karakterstudie vermomd als een misdaadfilm. Phoenix speelt hier de broer of de zoon van Travis Bickle in Martin Scorsese’s Taxi Driver: een man in nood die eenzaam door de nacht gaat in New York, om jonge meisjes te redden van het verderf. Als favoriet wapen heeft Joe een hamer bij zich. Phoenix communiceert door niet te communiceren, in een van zijn beste rollen.

You Were Never Really Here is de eerste genrefilm van Ramsay, die eerder Morvern Callar (2002) maakte – de film waarmee Samantha Morton doorbrak – en de boekverfilming We Need to Talk About Kevin (2011).

Maar You Were Never Really Here bevat ook nog genoeg eigenzinnige accenten en surrealistische momenten om de film boven een rechttoe-rechtaan misdaadthriller uit te tillen. Zoals het voor Joe moeilijk is om realiteit en nachtmerrie uit elkaar te houden, zo wordt ook de kijker een paar keer op het verkeerde been gezet. Haar wortels in sociaal-realisme is Ramsay ook niet vergeten. Haar New York is een benauwend, groezelig doolhof, waaraan geen ontsnappen mogelijk is.

Robert Pattinson

Dat geldt ook Good Time, de nieuwe film van Bennie en Josh Safdie; twee jonge, filmende broers die vanuit New York een reputatie opbouwden met gruizige no-budget-films. Dit jaar mogen ze in Cannes voor het eerst deelnemen aan de competitie, met een film die gemaakt is met meer geld en met een heuse filmster in de hoofdrol. Robert Pattinson speelt krabbelcrimineel Connie die samen met zijn geestelijk achtergebleven broer Nick (Bennie Safdie zelf) een bank berooft en in een draaikolk van chaotische verwikkelingen terecht komt.

Technisch is het razend knap wat de broers laten zien: de film heeft een adembenemende vaart, elk detail is zorgvuldig gekozen en expressief. De Safdies zijn meesters in het maximaal uitbuiten van hun filmlocaties – van een gedateerd, nostalgisch pretpark tot een vervallen ziekenhuis.

Maar Good Time neigt naar virtuositeit om de virtuositeit; effect zonder oorzaak. De broers die zoveel tijd en moeite steken in het zo authentiek mogelijk recreëren van groezelige achterbuurten van New York, eindigen zo toch met een nogal kunstmatige film.

Cannes heeft You Were Never Really Here en Good Time niet voor niks dicht bij elkaar geprogrammeerd. De films laten zich goed vergelijken. Beide spelen zich af in nachtelijk New York en zijn schatplichtig aan Amerikaanse klassiekers uit de jaren zeventig – niet alleen Taxi Driver, maar ook Dog Day Afternoon en Chinatown. Maar Ramsay durft de teugels meer te laten vieren, omtrekkende bewegingen te maken, duisternis te laten doordringen in haar film. Daarmee vergeleken staat het mechaniek van de Safdies veel te strak gespannen.