De eeuwige student haalt hier zijn hart op

Onderwijs

Ben je vijftig jaar of ouder? Dan kun je via het Hoger Onderwijs voor Ouderen studies volgen aan ruim twintig hogescholen en universiteiten. Van geschiedenis en kunst tot politiek en filosofie: „Veel mensen komen gewoon om te luisteren.”

Links: Studenten tijdens een HOVO-cursus. Rechts: HOVO-studenten tijdens een bezoek aan een museum. Foto’s Marc de Haan

In de collegezaal op de achtste verdieping van de Vrije Universiteit Amsterdam is het doodstil. Een veertigtal studenten luistert aandachtig naar docent Henk Singor, die uitleg geeft over het alledaagse leven in Constantinopel. Ze maken aantekeningen, stellen af en toe een vraag of strepen passages aan in hun syllabus. Niemand die uit het raam kijkt of met zijn mobieltje bezig is.

Het zijn dan ook geen doorsnee studenten, maar deelnemers aan het Hoger Onderwijs voor Ouderen (HOVO) die geboeid naar Singor luisteren. Dat betekent dat ze de vijftig allemaal zijn gepasseerd. Ze volgen de cursus ‘Constantinopel, middeleeuwse metropool van de christenheid’ – drie hoorcolleges van tweeëneenhalf uur.

„Het is een heel ander type student dan je gewoonlijk aan hogescholen en universiteiten ziet”, vertelt Carolien van Bergen, woordvoerder van koepelorganisatie HOVO Nederland, dat dit jaar dertig jaar bestaat. „Deze studenten hebben hun carrière al achter de rug, hebben levenservaring en hebben veel gereisd en gelezen. Je hoeft ze geen vaardigheden meer bij te brengen zoals hoe een goed onderzoek te doen. En je hoeft ze ook niet meer te vertellen dat er in Berlijn ooit een muur stond. Ze weten al veel van de geschiedenis.” Door die grotere feitenkennis kunnen ze sneller zaken met elkaar verbinden, vertelt Van Bergen. „Daarom is het goed dat ze niet dezelfde colleges volgen als de jongeren.”

De enige eis die HOVO stelt, is dat de deelnemers minimaal vijftig jaar oud zijn. „We hebben cursisten die zich pas op hun 85e voor het eerst inschrijven, maar ook mensen die dolblij zijn dat ze vijftig geworden zijn en eindelijk mee kunnen doen”, aldus Van Bergen.

De vooropleiding van deelnemers is niet aan eisen gebonden, al is het niveau van de stof academisch. Soms is beheersing van het Engels of enige kennis van wiskunde daarom handig. „De studenten zijn veelal hbo’ers en academici. Een arts die een cursus kunstgeschiedenis volgt of een oud-lerares Frans die meer wil weten over de oerknal, bijvoorbeeld.”

Volgens veel docenten zijn ouderen de leukste studenten die ze ooit hebben gehad

Geen tentamens, geen diploma

Jaarlijks schrijven zo’n 25.000 mensen zich in bij HOVO, dat per jaar ongeveer duizend cursussen verzorgt aan ruim twintig hogescholen en universiteiten. Hoe groter de onderwijsinstelling, hoe groter het aanbod.

De onderwerpen zijn divers: van de VOC tot het boeddhisme in hedendaags Japan en van art nouveau in Groningen tot de geschiedenis van de Amerikaanse klassieke muziek. Van Bergen: „Er zijn veel cursussen op het gebied van geschiedenis, kunst, filosofie en politiek, maar we proberen ook exacte vakken aan te bieden – over het heelal bijvoorbeeld.” Het aantal studenten per programma varieert: soms zijn het er tien, soms driehonderd. Van Bergen: „Ik spreek soms mensen die al 25 jaar cursussen volgen. Er zijn gebieden, zoals kunstgeschiedenis, waarbij zoveel colleges worden aangeboden dat je jaren kunt studeren.”

Het begrip ‘eeuwige student’ bestaat bij HOVO dus ook nog. „Maar er zijn ook mensen die specifiek voor een bepaalde cursus komen omdat ze een reis gaan maken, meedoen met een excursie, of een museum gaan bezoeken.”

Tentamens hoeven de studenten niet te maken. Van Bergen: „Die mogelijkheid was er in het verleden wel, maar daar was steeds minder belangstelling voor. Veel mensen komen gewoon om lekker te luisteren en kennis op te doen. Deze mensen hebben geen diploma meer nodig.” En ze hebben ook geen stok achter de deur nodig om te studeren, omdat ze erg gemotiveerd zijn, vertelt Van Bergen. „Volgens veel docenten zijn ouderen de leukste studenten die ze ooit hebben gehad.”