Column

Wat als Donald Trump de yankees echt naar huis roept?

Rusland wil en kan de plek van Amerika in de wereld niet innemen, schrijft Hubert Smeets. Amerikaans isolationisme is voor het Kremlin een nachtmerrie.

President Donald Trump zit tussen Jens Stoltenberg, secretaris-generaal van de NAVO, en de Britse premier Theresa May tijdens de NAVO-top in Brussel op donderdag. Foto Geert Vanden Wijngaert/AP

‘Yankee go home.’ Vijftig jaar geleden begon dit idee in sommige linkse kringen in West-Europa de ronde te doen. En wel nadat op 2 juni 1967, tijdens een demonstratie in Berlijn tegen de sjah van Perzië, de student Benno Ohnesorg was doodgeschoten door een West-Duitse politieman die, naar later bleek, ook werkte voor de Oost-Duitse geheime dienst.

Decennia lang was het een machteloze kreet. Een halve eeuw later zou het dankzij Donald Trump zomaar kunnen gebeuren. Trump heeft het met zijn America first immers beloofd. Bovendien heeft Washington, bevangen als zij is door politieke chaos in het binnenland, de komende tijd te weinig energie voor grootse projecten in het buitenland.

Stel dat Amerikanen inderdaad naar huis zouden gaan: wat dan?

In de tijd van Ohnesorg was de wereldorde overzichtelijk. Dwars door Berlijn liep het IJzeren Gordijn. Buiten Europa was het ongewisser. Vertrokken de yankees uit Vietnam, dan arriveerden er commies. Tien jaar later probeerden Oost en West in Europa zich uit angst voor een kernoorlog wel wat meer in elkaar te verplaatsen. „The Russians love their children too”, zong Sting wat sentimenteel, maar naar waarheid. Dat het sovjetsysteem ideologisch én economisch bankroet was, maakte dat wel makkelijker. Nu is de wereldorde echter pureesoep.

Kan iemand er heldere bouillon van maken? Zoals Rusland, dat zo graag tamboereert op zijn herwonnen status als mondiale macht en de ambitie heeft her en der vacua te vullen? Nee.

Anders dan partijleider Leonid Brezjnev kan president Vladimir Poetin minder makkelijk soldaten dirigeren. Net als zijn Amerikaanse tegenvoeter denkt Poetin in zero-sum- games. Om zo’n spel compromisloos te kunnen uitspelen, heeft zijn regering echter te weinig geld in eigen kas. Het nationaal inkomen van Rusland in euro’s is even groot als dat van de Benelux. Zeker, dit is geen allesbepalend argument. Russen kunnen beter met een lagere levensstandaard uit de voeten dan Nederlanders. Het illustreert niettemin de budgettaire beperkingen.

Het nationaal inkomen van Rusland in euro’s is even groot als dat van de Benelux

Nee, het Kremlin moet het hebben van andere middelen. Prioriteit is verdeel en heers in Europa. Dat biedt daar door de onderlinge onmin overigens ook alle ruimte voor. Op z’n tijd vult het dit aan met een kleinere straf- en veroveringsexpeditie in de achtertuin. Moskou heeft lak aan de westerse interpretatie van de internationale rechtsorde. Door vooral de ánder te storen wil Rusland de onvermijdelijke gast aan tafel zijn, zonder wie geen stabiliteit in Europa denkbaar is.

Maar echt de grootste in de wereld zijn? De onvoorspelbaarheid van Trump is Poetin nu al een gruwel. Amerikaans isolationisme wordt een nachtmerrie. Dan komt Rusland, met zijn voorkeur voor actie boven reactie, niet meer weg met speldenprikken. Dan moet het als Atlas worden.

„Het Witte Huis werpt een veel grotere schaduw over het Kremlin dan omgekeerd”, schreef de Britse Ruslandkundige Mark Galeotti onlangs in het vakblad bne IntelliNews. Galeotti, die donderdag in De Balie spreekt over de vraag of Rusland een reus op lemen voeten is, noemde de huidige band tussen Moskou en Washington een „as van leegte”.

Vult Berlijn de leegte op? Duitsland was altijd te groot voor alle vijanden apart en te klein voor alle vijanden samen. Maar nu het wordt omringd door leegte, versterkt door de Brexit, is er misschien een kans voor een as met Parijs die wel hout snijdt.