Trump eist veel meer geld van Europa

Donald Trump zei op zijn eerste NAVO-top dat desnoods de norm voor Europese defensiebudgetten omhoog moet.

Onder meer de Belgische minister-president Charles Michel, de Belgische koning Filip, de Belgische minister-president Charles Michel, de Amerikaanse president Donald Trump, de Britse premier Theresa May en de Turkse president Tayyip Erdogan kijken naar de flyby van gevechtsvliegtuigen tijdens de officiële opening van een NAVO-bijeenkomst in Brussel. Tijdens de bijeenkomst van staatshoofden en regeringsleiders wordt onder andere gesproken over de trans-Atlantische band en de rol van de NAVO bij terrorismebestrijding. Foto Jerry Lampen/ANP

Donald Trump was op zijn eerste NAVO-top, donderdag in Brussel, niet helemaal de mildere Donald Trump waarop velen in Europa hadden gehoopt. De NAVO-Trump was de bekende hoekige, improviserende, confrontatie-zoekende Trump.

De Amerikaanse president herhaalde op ondiplomatieke wijze zijn eis dat de Europese NAVO-partners hun defensiebudgetten moeten opschroeven. Hij liet na om expliciet de kerngelofte van de NAVO – allen voor een – te ondersteunen. De president profileerde zich als een houwdegen die de Europese soft-powers wel eens even in het gareel zou dwingen – een houding die het bij zijn achterban waarschijnlijk goed doet. De Europeanen ondergingen het met een mengeling van lichte verbijstering en gelatenheid.

Elk land kiest zijn eigen leider, dat ga ik niet recenseren

Premier Rutte over president Trump

Trump zei niet letterlijk dat hij het befaamde artikel 5 van het NAVO-verdrag onderschreef, zoals veel NAVO-partners hadden gehoopt die nog steeds een beetje ongerust zijn over het gehalte van Trumps toewijding aan de NAVO. De NAVO had hem de gelegenheid om dat te doen op een presenteerblaadje aangereikt. Trump mocht een monument ter nagedachtenis aan 9/11 inwijden; verwrongen staalbalken uit de 107e verdieping van een van de Twin Towers. Na 9/11 heeft de NAVO voor het eerst en tot nu toe voor het laatst het befaamde art. 5 aangeroepen en duizenden soldaten naar Afghanistan gestuurd.

Bekijk de hele speech (en zie de reacties op de gezichten van de andere wereldleiders:

Niet letten op woorden

Trump trapte er niet in. Hij sprak liever over terrorisme. Kort na zijn speech zei woordvoerder Sean Spicer: „Hij staat er natuurlijk volledig achter.” NAVO secretaris-generaal Jens Stoltenberg zei na afloop van de top dat je niet moet letten op woorden, maar op daden. De Amerikanen hebben troepen gestuurd naar de oostflank van Europa en in Trumps begrotingsvoorstellen is een verhoging van defensie-uitgaven voor Europa opgenomen. Bovendien hebben Trumps ministers eerder wel onomwonden hun steun voor art. 5 uitgesproken.

In plaats van een hernieuwde gelofte, zette Trump zijn collega staats- en regeringsleiders op hun nummer omdat ze niet genoeg geld uitgeven aan defensie. En tijdens een werkdiner schroefde hij de norm voor defensie-uitgaven nog wat op. De NAVO-landen willen hun defensie-budgetten tot 2024 laten groeien naar 2 procent van het bruto binnenlands product. Trump zei dat die norm, die slechts vijf van de 28 landen nu al halen, te laag is. Het moet 3 procent zijn.

De meeste regeringsleiders ondergingen de Trump-behandeling laconiek. Premier Rutte relativeerde Trumps 3-procents-eis. „Dat is Trump unscripted. Hij bedoelt: kijkend naar alle gevaren om ons heen, dan zouden we eigenlijk minstens 3 procent moeten hanteren.” Minister van Defensie Hennis zei wel dat Trump duidelijk had gemaakt dat áls de Europeanen niet meer gaan bijdragen aan de NAVO, de VS hun bijdrage wel eens zouden kunnen verlagen.

Wat moet de NAVO met al dat geld? NRC-redacteur Michel Kerres legt uit:

Niet fair voor de Amerikaan

De VS, zei Trump ten overstaan van enigszins overdonderd kijkende collega’s, geven al acht jaar twee keer zoveel uit defensie dan alle overige lidstaten gezamenlijk. Dat is niet fair tegenover de Amerikaanse belastingbetaler, een verzwakking van de NAVO en een handicap in de strijd tegen terrorisme.

Volgens diplomaten was de reactie op Trumps uitval gelaten. Een diplomaat zei: „De reactie op zijn lompheid viel reuze mee. De boodschap horen we al lang. Er werd wel heel wat gegniffeld om het feit dat hij zich niet aan zijn tekst houdt. Hij begint gewoon maar wat te praten. Men neemt hem met een korreltje zout. Is dit het VS standpunt of tettert Trump maar wat?”

Premier Rutte, gevraagd naar Trumps stijl: „Elk land kiest zijn eigen leider, dat ga ik niet recenseren.” Trump heeft volgens Rutte gelijk als hij wijst op de scheve verhouding in bestedingen tussen de VS en de rest.

Het viel Europese diplomaten ook op dat de Amerikaanse diplomatieke equipe nog steeds niet op sterkte is, waardoor er ook te weinig mensen zijn om Trump in toom te houden.

Staand voor het nieuwe NAVO-hoofdkwartier, dat even later door gastland België zou worden overgedragen aan de alliantie, grapte Trump dat hij niet één keer heeft gevraagd wat dat nieuwe gebouw kost. (Het was 1,12 miljard euro).

Brussel was goed voorbereid op komst Trump. Lees ook: Hoe ontving ‘hellhole’ Brussel de Trumps?

Geld en terrorisme

Toch zijn de Europeanen Trump ook tegemoet gekomen. Trump had twee prioriteiten: geld en terrorisme.

De NAVO gaat meer bijdragen aan de strijd tegen terrorisme en Europese NAVO-partners hebben ten overstaan van president Trump onderstreept dat ze meer geld zullen geven aan defensie, aldus NAVO-secretaris-generaal Jens Stoltenberg.

De bijdrage van de NAVO aan de strijd tegen terrorisme stond al op de agenda, maar het onderwerp won door de aanslag in Manchester aan urgentie. De Amerikanen willen dat de NAVO meer doet aan terrorismebestrijding, maar aan Europese kant wordt erop gewezen dat de alliantie niet de eerst aangewezen instelling voor die strijd is. Op de top werd de Amerikaanse wens gehonoreerd de NAVO formeel lid te maken van de internationale alliantie tegen IS. Dat betekent niet dat de NAVO over zal gaan tot grootschalige gevechtshandelingen, wel moet het lidmaatschap samenwerking en uitwisseling van informatie vergemakkelijken. Ook krijgt de NAVO een centrum voor terrorismebestrijding en een coördinator voor de strijd tegen terreur.