‘Profileer jezelf niet ten koste van de anderen’ – dat valt nog niet mee

Lijsttrekkersverkiezing

D66 kiest een nieuwe lijsttrekker. De drie kandidaten spelen het hard: het is een campagne geworden met grimmige kantjes.

De drie kandidaten voor het lijsttrekkerschap van D66 in Amsterdam: v.l.n.r. Reinier van Dantzig, Abdeluheb Choho en Dehlia Timman. Foto’s David van Dam

Met een mengeling van ongeloof, vrolijkheid en afschuw hebben de politieke tegenstanders de afgelopen weken de lijsttrekkersverkiezing bij D66 bekeken. Zo’n beschaafde partij, en dan komen ze toch nog in het modderbad terecht. Sommige politici op de Stopera lopen schaterend rond, anderen trekken een serieus gezicht en zeggen zich zorgen te maken over het aanzien van de lokale politiek.

Het ging de afgelopen weken over misleidende filmpjes, over posters en hoe die worden betaald, over een eerlijk speelveld en over proefballonnetjes die even snel werden opgelaten als doorgeprikt. De kandidaten hebben het hard gespeeld – „we zijn niet van suiker”, zegt fractievoorzitter en kandidaat Reinier van Dantzig – en de fractie en het D66-smaldeel in het college zijn door de strijd verdeeld geraakt.

Komende maandag wordt bekend wie de leden van D66 – zo’n 3.800 in Amsterdam – aanwijzen als lijsttrekker voor de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart 2018. Drie kandidaten strijden met elkaar om het leiderschap van de grootste partij in Amsterdam. Die positie is vacant sinds de onbetwiste leider, Jan Paternotte, de Amsterdamse raadszaal verruilde voor de Haagse Kamerbankjes. Zijn plek als fractievoorzitter is overgedragen aan Reinier van Dantzig (31), die in de raad en in het college van zijn partijgenoten de meeste steunbetuigingen krijgt.

Zijn tegenstanders zijn het relatief onbekende raadslid Dehlia Timman (38) en de relatief onbekende wethouder duurzaamheid Abdeluheb Choho (46). En omdat ook Van Dantzig nog ver verwijderd is van de bekendheid van zijn voorganger, moesten ze alle drie in een paar weken tijd de leden laten weten wie ze zijn, waar ze voor staan en waarom zij de vaandeldrager van de partij moeten worden.

Dinsdagavond gingen de drie kandidaten voor het laatst met elkaar in debat. De instructies vanuit het organiserende bestuur waren duidelijk geweest: profileer jezelf niet ten koste van de andere kandidaten en wees niet zuur als je de verkiezingen straks verliest. Het is niet met zekerheid vast te stellen of ze zich allemaal aan de eerste instructie hebben gehouden – het leek er af en toe niet op. En het is nog maar de vraag of ze alle drie het tweede motto zullen huldigen. Op de vraag aan Choho of hij ook beschikbaar is voor een plaats op de kandidatenlijst als hij geen lijsttrekker wordt, antwoordde hij: „Nee. dan zit ik in een grot.”

Bij dat laatste debat, in een halfvolle zaal in Amsterdam Nieuw-West, gaven ze elkaar royaal complimenten en werd met geen woord gerept over de grimmige kantjes van de campagne, en ook niemand van de leden vroeg hun ernaar. Zodoende ging het over het groen in de stad („behoud het goede”), over de armoede („moeten we naar beneden krijgen”), scholen („niet verplicht mengen”, zei Van Dantzig, „wel verplicht mengen”, zei Choho) en diversiteit (Van Dantzig beloofde zich in te zetten voor een kandidatenlijst met voor de helft D66’ers „van wie de grootouders niet allemaal in Amsterdam zijn geboren”).

Snelkookpan

Dat klinkt allemaal redelijk. Waarom maken de andere partijen zich dan toch ook zorgen? Omdat de D66’ers elkaar de afgelopen weken ook een paar streken hebben geleverd. En ze hebben daarbij een paar dingen uit het oog verloren, zeggen ze bij de andere partijen. In de eerste plaats dat ze niet alleen hun standpunten, maar ook hun chagrijn voor het oog van de buitenwereld hebben uitgeserveerd.

Dit verzuchtten bijvoorbeeld enkele Amsterdamse D66-leden op Twitter:

De ene: Het is een soort van onderlinge hufter campagne

De andere: Ze spelen elkaar uit en is totaal geen wederzijds respect, ook Google trucjes halen ze uit.

Waarop kandidaat Dehlia Timman zich in het gesprek mengde: Ik ben zooooooo blij dat jullie dit ook zien

Dat ‘Google trucjes’ had betrekking op de advertenties die bovenaan de zoekreslutaten staan. Wie de naam van Dehlia Timman intikt, ziet eerst ‘stem Abdeluheb Choho, kandidaatlijsttrekker D66 Amsterdam’ staan, daaronder ‘Reiniervooramsterdam.nl’ en pas daaronder een interview met Dehlia Timman. Gekochte Google-advertenties. Van Dantzig bezweert dat zijn team niet de hand heeft gehad in de prominente positie van het oude AT5-nieuwsbericht ‘D66’er Abdeluheb Choho minst gewaardeerde wethouder’ op de resultatenpagina als je ‘Abdeluheb Choho’ intikt.

Terwijl Van Dantzig en Choho werken met aardige budgetten („niet te vergelijken met de primaries in Amerika”, suste dinsdag de ervaren politieke marketeer Arjen de Wolff, die Van Dantzig bijstaat), heeft Timman nauwelijks geld in de campagne gestoken. Daarom zie je her en der in de stad posters hangen van Reinier van Dantzig. Daarom heeft Abdeluheb Choho bierviltjes laten maken met zijn afbeelding erop.

Bij de PvdA, waar de lijsttrekkerscampagne volgende maand losbarst, hebben ze regels gesteld voor de financiering van de campagne, zegt de huidige fractievoorzitter Marjolein Moorman: geen eigen geld, is een van die regels. Voorzitter van de lokale D66-afdeling Saskia Groenewoud vindt het verschil in middelen geen probleem: het hoort ook bij de politieke competenties van de kandidaten om fondsen te werven, zegt zij.

Het gezeul met oud-partijleider Jan Terlouw heeft voor meer verlegenheid gezorgd. Choho had enkele vriendelijke woorden van Terlouw over hem opgenomen en op Facebook geplaatst tussen steunbetuigingen. Het Parool vroeg het na bij Terlouw, maar nee, die wist niet dat hij hiermee in het kamp-Choho terecht was gekomen. Daarop trok Van Dantzig naar het oosten des lands om Terlouw voor de camera te laten zeggen dat hij alle drie goede kandidaten vindt – en het filmpje plaatste hij weer op zijn eigen website en sociale pagina’s.

Op Facebook en Twitter gaan raadsleden en leden met elkaar in discussie over de lijsttrekkers, en dat gebeurt niet altijd zachtzinnig. Politieke tegenstanders wisselen screenshots uit van de stekeligheden die bij D66 over en weer gaan.

Meestal lachen ze erom. Maar ze zeggen ook dat het lijf-aan-lijfgevecht van de D66’ers afstraalt op het gehele politieke systeem. „Na de verkiezingen moeten we de stad misschien gaan besturen met D66 aan de hand van een besmeurde politiek leider”, zegt een politicus. „Het lijkt wel alsof ze vergeten dat ze de grootste partij in Amsterdam zijn.”

Wat een onzin

Intussen hebben de lijsttrekkers in spe al heel wat kruit verschoten in hun onderlinge strijd en hebben ze in hun ijver om elkaar te overtroeven, kaarten op tafel gelegd die andere partijen pas in de echte verkiezingscampagne hoeven te laten zien. Een van de politieke tegenstanders zegt grinnikend dat hij zijn notitieblokjes al heeft volgeschreven. D66 kan zo in de positie belanden waarin de PvdA in 2014 verkeerde.

Als D66 straks met een kandidatenlijst komt die er heel wit uitziet, wat zegt Reinier van Dantzig dan? ‘Ik heb mijn best gedaan, maar ik kon die diverse Amsterdammers niet vinden?’ Welk standpunt zal lijsttrekker Dehlia Timman over de erfpacht gaan innemen? En als Abdeluheb Choho lijsttrekker wordt, zal hij dan serieus zijn opmerking kunnen verdedigen dat een imam die in Amsterdam aan het werk wil, in Amsterdam geboren moet zijn?

Collega-wethouder Eric van der Burg (VVD) kon het na die opmerking niet meer houden en twitterde: Als we dat ook voor wethouders doen krijg ik het druk; wat een onzin het gaat niet om herkomst maar om hoe je in het leven staat.

Als wethouder is Choho het meest kwetsbaar gebleken. Zijn proefballonnetje dat hij de toeristenbelasting wil verhogen naar 15 procent, klinkt toch eigenaardig uit de mond van een lid van het college dat zulke plannen niet heeft.

Een paar dagen later organiseerde wethouder Udo Kock (financiën, D66) een persgesprek over de Voorjaarsnota. Toen hem daar werd gevraagd naar deze opmerking van Choho, trok hij een gezicht alsof hij een bord bedorven erwtensoep geserveerd kreeg. In het overleg van de fractievoorzitters is de vraag aan de orde gesteld of Choho voor zijn lijsttrekkerscampagne ook zijn woordvoerder, een gemeenteambtenaar, had ingeschakeld. Die zegt zelf desgevraagd dat hij bij één interview heeft gezeten (met NRC) en daarna niet meer.