Abedi – een feestend bendelid dat radicaliseerde

Manchester Salman Abedi groeide op in Moss Side, dichtbij het centrum van de stad, maar ook geïsoleerd. De kleine crimineel kwam niet alleen in de buurt in aanraking met extremisme.

Een foto van Abedi. De datum van de foto is niet bekend. (AP)

In Moss Side begrijpt men ook niet wat Salman Ramadan Abedi (22) motiveerde een blauwe rugzak te kopen, die vol te laden met een zwaar explosief en zichzelf en meer dan twintig anderen op te blazen in de Manchester Arena. „Zijn familie is uit Libië gevlucht voor Moammar Gaddafi. Samen met mijn familie ben ik uit Irak gevlucht voor Saddam. Ik was het Verenigd Koninkrijk altijd dankbaar dat wij hiernaartoe konden. Nu, na al die jaren, voel ik mij meer Brits dan Irakees”, zegt een chauffeur van rond de veertig bij de autowasstraat op Princess Street. De Mancunian staat te wachten in de rij van Toyota Priussen die in Manchester dienstdoen als de vloot van Uber.

Bijna alle chauffeurs hier zijn islamitisch. Ze kennen allemaal de verhalen van bevriende collega’s, eveneens moslims, die na de aanslag toeschouwers van het Ariana Grande-concert gratis thuis hebben gebracht, weg van de plek des onheils. „Dat soort dingen horen die jonge kinderen nooit te zien”, zegt een andere chauffeur. De bewoners van Moss Side willen niet met hun naam in de krant. De afgelopen dagen is de wijk overspoeld door Engelse en buitenlandse journalisten op zoek naar de broedplaats van terrorisme in Zuid-Manchester.

Lees ook het opiniestuk van Joris Luyendijk: In Manchester werkte de journalist weer goed samen met de terrorist

Conservatieve islam

Een lange wandeling maakt echter duidelijk dat naast de Afrikaanse, Caribische, Pakistaanse en andere Aziatische invloeden een zeer conservatieve vorm van islam een aanzienlijke rol speelt in de straten van Moss Side.

In een winkelstraat lopen jonge mannen met salafistische baardjes en hoog opgetrokken broeken af en aan, van een kantoor van migratieadvocaten naar een winkel voor islamitische kleding. In Alexandra Park, niet ver van Elsmore Road, de straat in Fallowfields waar Abedi met zijn ouders woonde, schieten twee vrouwen in chador angstig weg als een kwispelende golden retriever voorbijsjokt.

Moss Side en het zuiden van Manchester staan bekend om hun bendes, al 35 jaar.

Veel straten zijn verloederd. Vuilnisbakken puilen uit, het gras in de perkjes staat een halve meter hoog, overal ligt afval en schotelantennes hangen schots en scheef aan de voorgevels. Andere straten zijn iets meer aangeharkt, met modernere huizen met felrode en gele raamkozijnen. Maar nergens oogt het helemaal verzorgd.

Het centrum van Manchester, op een half uur lopen langs een brouwerij van Heineken, een paar snelwegen en een universiteit, is multicultureel bruisend. Deze wijken zijn multicultureel sjofel. De binnenstad ligt op loopafstand, maar Moss Side voelt geïsoleerd aan.

Lees ook ons interview met terrorismedeskundige Beatrice de Graaf: Aanslag Manchester heeft precies het gewenste effect

Abedi is niet de enige

Britse extremismeonderzoekers kijken al langer naar deze buurten in het zuiden van Manchester. Hier kwam Raphael Hostey vandaan, een 22-jarige student grafisch ontwerpen en rapper die recruiter voor IS werd. Hostey zou in 2014 Zahra en Salma Halane hebben gerekruteerd. De 16-jarige tweelingzusjes, die medicijnen wilden studeren, kwamen uit Chorlton in Zuid-Manchester en reisden, net als Hostey, af naar Syrië. Hostey is vermoedelijk in 2016 omgekomen bij een luchtaanval. Volgens de laatste berichten op sociale media zitten de zusjes Halane nog in IS-gebied. Abedi zou bevriend zijn geweest met Hostey, die weer contact had met Ronald Fiddler, een vijftigjarige bekeerling uit Moss Side die als Jamal al-Harith begin dit jaar een zelfmoordaanslag in Mosul pleegde. Ook zou Abedi vriendschappelijke banden gehad hebben met Abal Raouf Abdallah, een 24-jarige Brits-Libische man uit Zuid-Manchester die negen jaar gevangenisstraf kreeg voor het financieren en voorbereiden van terroristische daden.

In Engelse media vertellen vrienden dat Abedi betrokken was bij bendes voordat hij radicaliseerde.

Bekijk ook de beelden: de aanslag in Manchester

Familiebanden met Al-Qaeda

Opmerkelijk genoeg heeft het er de schijn van dat Abedi niet alleen in de buurt in aanraking kwam met gewelddadige extremisten. Zijn moeder zou bevriend zijn met de weduwe van Abu Anas al-Liby, een Libische computerspecialist met banden met Al-Qaeda, die tijd doorbracht in Manchester. Al-Liby werd in 2013 door Amerikaanse commando’s in Libië opgepakt en naar de Verenigde Staten overgebracht om terecht te staan voor zijn betrokkenheid bij de aanslag op de Amerikaanse ambassades in Dar es Salaam en Nairobi in 1998. Al-Liby stierf in 2015 in een Amerikaanse cel. Abedi’s vader zou hem op sociale media hebben geëerd door hem te omschrijven als een leeuw.

Duidelijk is dat Abedi voor een belangrijk deel past in een klassiek beeld van de jonge jihadist die is opgegroeid in het Westen. Moss Side en het zuiden van Manchester staan bekend om hun bendes, al 35 jaar. In 1981 braken er rellen en plunderingen uit, veroorzaakt door armoede, verloedering, hoge werkloosheid en raciale spanningen tussen blanke, Aziatische en Caribische gangs. Dat is weinig veranderd. Ook nu hangen op straat groepen jongens rond. In portieken wordt schaamteloos in de volle zon gedeald. De NRC-correspondent van deze krant, in spijkerbroek en blauw overhemd, valt duidelijk uit de toon en wordt lang en boos aangestaard.

De buurt was vorig jaar in de greep van een gewelddadige vete tussen de Moss Side Bloods en de Rusholme Crips, waarbij minstens twee doden vielen. In februari meldde The Manchester Evening News dat er grote spanningen waren omdat bestaande gangs opeens werden uitgedaagd door nieuwe bendes, gevormd door jongeren van Somalische en Libische komaf.

Feesten en blowen

In Engelse media vertellen vrienden en kennissen van Abedi dat hij ook betrokken was bij bendes voordat hij radicaliseerde en voordat hij zijn vader naar Libië achterna reisde om op 16-jarige leeftijd te vechten tegen Gaddafi. Dat hij hield van feesten en blowen, dat hij zich inliet met kleine criminaliteit. Uit onderzoek van het International Centre for the Study of Radicalisation smelten criminaliteit en terrorisme geregeld samen. Er bestaat een verband tussen de twee, schrijven de onderzoekers onder leiding van Peter Neumann. „Criminelen en terroristen organisaties mengen niet, maar hun sociale netwerken, gemeenschappen en milieus wel. Criminelen en terroristische groepen rekruteren uit dezelfde vijver.”

De wetenschappers onderzochten de levensloop van 79 jihadisten. Meer dan de helft (45) bleek voor hun radicalisering een criminele veroordeling op hun naam te hebben. Voor sommigen school de aantrekkingskracht van het jihadisme in verlossing. Het was een manier om de fouten van de criminaliteit recht te zetten. Anderen gebruikten jihadisme om hun criminele activiteiten te rechtvaardigen, aldus de onderzoekers.

Netwerk

Hoe Abedi precies radicaliseerde is nog niet duidelijk. De Britse veiligheidsdiensten brengen zijn contacten in kaart en proberen zijn plek in het netwerk te bepalen. Was hij alleen de uitvoerder, de pakezel die de bom naar de juiste plek moest brengen, of speelde hij een grotere rol?

Drie dagen na de aanslagen janken constant sirenes in Moss Side. Een politiehelikopter draait trage cirkels boven de wijk. Iets verderop is een school ontruimd en controleert de explosievenopruimingsdienst een verdacht pakketje. Loos alarm. In een andere straat verzamelen leden van een speciaal interventieteam van de politie zich voor een huis. Ze doen de zoveelste inval in Manchester, op zoek naar meer bewijs, op zoek naar voortvluchtige en gevaarlijke handlangers van Abedi.

Acht mannen, tussen de 18 en 38 jaar oud, zijn gearresteerd. „Wij onderzoeken een heel netwerk”, zei politiecommandant Ian Hopkins. Inval voor inval, arrestatie voor arrestatie trachten politie en veiligheidsdiensten het netwerk op te rollen, helderheid te scheppen over wat Abedi bezielde en de voelbare angst uit Manchester weg te nemen.