De kans is maar klein dat je een dief van bijenvolken pakt

Bijendieven Voor honing en huur van fruittelers hoef je het niet te doen. Maar wie rooft er dan bijenvolken en -kasten van imker Liefting, en waarom?

Foto: Kees van de Veen

Het moet een collega zijn geweest. Maar is het nog wel een collega als die je bijen steelt?

Dorus Liefting, 68 jaar, imker, is nog steeds verontwaardigd. Begin april zette hij acht bijenkasten neer in Scheemda, Oost-Groningen. Vlakbij een veld vol koolzaad. Daar zouden zijn zelfgeteelde volken van smullen. Liefting was al een tijdje met ze bezig: de chromosomen goed kruisen, eigenschappen mixen, want „je wilt wel vriendelijke bijen”. Veertien dagen later wilde hij weer voor het eerst checken hoe het ging met zijn volken – maar toen waren twee van de kasten weg. „De beste twee”, zegt Liefting. „De p-moeren, een hele goede koningin.” En dertig- tot veertigduizend bijen, per kast.

Foto: Kees van de Veen
Foto: Kees van de Veen

Een maand later is Liefting nog altijd niks wijzer. De politie vroeg tips, maar dat heeft nog geen succes gehad. Wel staat er een camera-installatie van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) in de buurt van de kasten – wellicht biedt die nog uitkomst, hoopt Liefting. Want hij wil graag weten: waarom steel je een bijenvolk?

De Drent is, merkwaardig genoeg, niet de enige imker die antwoord wil op die vraag. Meerdere keren per jaar worden in Nederland bijenkasten gestolen. In de regionale bladen kun je de berichtjes vinden: „Vijf bijenkasten gestolen bij bijenvereniging Veldhoven”, „Nieuwe bijenkasten voor bezoekerscentrum Leudal na diefstal”. De meldingen lijken het meest uit het zuiden van het land te komen. Een imkerij in Ulvenhout, bij Breda, werd in 2015 en 2016 drie keer getroffen door diefstal.

Foto: Kees van de Veen

Wie doet dit? En waarom?

Frank Moens van de Nederlandse Bijenhoudersvereniging (NBV) denkt: het kan bijna niet anders dan dat dit mede-imkers waren. „Een leek snapt niet wat er kan gebeuren. Het kunnen geen mensen geweest zijn zonder enige kennis van bijen.”

Bijenkasten huren

Niet dat het per se heel ingewikkeld is om een kast te stelen. Kwestie van ’s nachts de ingang sluiten en hem vervoeren – wat best een tijdje mag duren. De bijen merken er de volgende ochtend niets van. Maar toch: wie niks van bijen weet, doet het niet zomaar.

Een andere groep die graag bijen zoekt, fruittelers, ziet hij ook niet aan voor bijendieven. Zij huren regelmatig bijenkasten voor het bestuiven van hun vruchten. „Maar dat kan je voor weinig doen, dus of je dief wordt voor die 60 euro?”

Het kunnen geen mensen geweest zijn zonder enige kennis van bijen.

Zou het dan echt zo zijn dat het relatief kleine aantal imkers in Nederland – de NBV heeft 6.000 leden – van elkaar steelt? Moens denkt van wel. Dertig jaar geleden, om maar wat te noemen, gebeurde dat ook al, zegt hij. Toen werd in de Flevopolder het voor bijen zeer aangename koolzaad op enorme schaal verbouwd. „Heel veel imkers kwamen daarheen om volken neer te zetten. Die werden ook wel eens meegenomen.”

Met honing heeft het waarschijnlijk niks te maken. Daar zit in het voorjaar vrijwel niks van in de kasten. Bovendien ligt de prijs van het ‘vloeibare goud’ in Nederland niet zo hoog, zo rond de 12 euro per kilo. In andere landen zorgt een hoge marktprijs soms wel degelijk voor golven van bijendiefstal. Neem Nieuw-Zeeland: de voor dat land karakteristieke manukahoning gaat daar voor 100 euro per kilo over de toonbank, berichtte Trouw in maart. Zo’n prijs maakt diefstal de moeite waard.

Waarschijnlijker lijkt het dat collega’s de gestolen kasten simpelweg verkopen of hun eigen geslonken volken willen aanvullen. Na een slechte winter kan een imker zo honderden dode bijen onderin zijn kasten aantreffen.

Begin april zette Doris Liefting acht bijenkasten neer in Scheemda. Foto: Kees van de Veen

Liefting: „Er zijn er die contracten hebben met landbouwers, over hoeveel volkeren ze zullen leveren. Die hebben ze dan opeens niet.”

Wat doe je dan? Je kunt opnieuw voor twee-, driehonderd euro een volk aanschaffen – wat een grote meerderheid van de imkers doet. Of je gaat op zoek naar een andere oplossing. „Misschien zijn ze ten einde raad.”

Wintersterfte

Dat in Groningen de bijensterfte de afgelopen winter wat hoger lijkt te zijn geweest dan in de rest van het land, sterkt Liefting in zijn vermoeden dat de reden voor de diefstal in die richting ligt. Landelijk stierf rond de 14 procent, bleek uit het jaarlijkse onderzoek van Naturalis Leiden, NBV en Universiteit Wageningen. Dat was al flink meer dan de 6 procent van de twee jaar hiervoor. Maar in het noorden lijkt het dus nóg wat erger. „Wij imkers vermoeden allemaal dat het door pesticiden komt.” De precieze reden voor een hoge of lage wintersterfte is al jaren onbekend.

De politie zegt ook: tja, wat doe je d’r aan

Veel hoop op een oplossing van dit soort misdaden is er trouwens niet: de pakkans van een bijenkastdief is laag. Je gooit een laagje verf over de ontvreemde kast en hij is onherkenbaar. Liefting: „De politie zegt ook: tja, wat doe je d’r aan?”

Het enige wat werkt is je kast beveiligen, en dat doen imkers dan ook. Op bijenhoudersfora staat te lezen welke technieken je kan toepassen: met een speciale ketting je kast vastleggen, hem brandmerken, een track&trace-systeem inbouwen.

Die maatregelen overweegt Liefting nu, om niet nog een keer slachtoffer te worden van zijn collega’s. Want dieven of niet: collega’s zijn het. „Maar hele slechte collega’s. Gemene collega’s.”