Welke opties heeft Den Haag nu nog?

Het torentje Na het mislukken van de gesprekken met de ChristenUnie moet informateur Schippers de grote ‘wat nu-vraag’ beantwoorden. Er zijn negen scenario’s te bedenken.

D66-leider Alexander Pechtold licht woensdag de mislukte verkenning met de ChristenUnie toe in de Tweede Kamer. Foto ANP / Bart Maat

Na het mislukken van de gesprekken met de ChristenUnie moet informateur Schippers de grote ‘wat nu-vraag’ beantwoorden. De collectieve uitsluiting van de PVV, de weigering van de SP om met de VVD te regeren, en het feit dat de PvdA helemaal niet mee wil doen, beperken de mogelijkheden. Er zijn negen scenario’s te bedenken, die niet allemaal even wenselijk of realistisch zijn. De vraag is: wie doet de eerste handreiking?

  1. Minderheidskabinet in gedoogconstructie

    Het ‘Deense model’, waarbij een kabinet zich vooraf met harde afspraken verzekert van steun van een of meerdere partijen die geen ministers leveren, is voor Nederland niet uitzonderlijk. In 2010 vormden VVD en CDA Rutte I met gedoogsteun van de PVV. Het viel na anderhalf jaar. Het kernkabinet zou dit keer uit het motorblok van VVD, CDA en D66 kunnen bestaan. Of alleen uit VVD en CDA.

  2. Minderheidskabinet met losse bondjes

    Er is ook een flexibeler variant mogelijk: de adhoc-constructie. Het minderheidskabinet zoekt steeds losse samenwerkingsverbanden met derde partijen op verschillende dossiers. Premier Rutte was hier de afgelopen jaren zeer bedreven in – zijn tweede kabinet had geen meerderheid in de Eerste Kamer. Maar zo’n kabinet is moeilijker en riskanter dan een gedoogkabinet met vaste steun.

  3. GroenLinks weer terug aan tafel

    Niemand van de betrokken onderhandelaars nam na het vastlopen van de formatie met GroenLinks het woord „definitief” in de mond. Men bleef opvallend vriendelijk naar elkaar. Bij een herstart zullen vooral GroenLinks en VVD veel moeten uitleggen aan hun kiezers. Met een beroep op het landsbelang is dat niet onmogelijk. Voordat deze partijen weer willen praten is vooral tijd nodig.

  4. Een proeve van regeerakkoord

    Nadat onderhandelingen voor een eerste paars kabinet in 1994 waren gestrand en het CDA niet wilde onderhandelen, schreef Wim Kok (PvdA) in een paar weken een ‘proeve voor een regeerakkoord’. D66 en de – eerder onwelwillende – VVD gingen hiermee akkoord. Rutte zou op deze manier de regie kunnen nemen, maar de vraag is of hij dan richting GroenLinks moet bewegen, of juist niet.

  5. Extraparlementaire of steunkaap-optie

    De PvdA zou alsnog kunnen meedoen. Misschien in een bijzondere variant. In het kabinet-Den Uyl (1973-1977) namen christendemocratische ministers ‘op persoonlijke titel’ plaats. Hun fracties steunden zo het kabinet, al ondertekenden ze niet het regeerakkoord. Deze (deels) ‘extraparlementaire’ variant zou nu met de PvdA kunnen. Als Dijsselbloem en Samsom ministersposten aanvaarden.

  6. ChristenUnie schuift weer aan

    Alexander Pechtold staat bekend om zijn flexibiliteit: hard nee zeggen en uiteindelijk toch ja doen. Maar de kans dat de leider van D66 terugkeert op zijn afwijzing van de ChristenUnie is niet erg groot. Zijn fractie was uitermate kritisch en een aantal partijprominenten wijst samenwerking met de partij van Gert-Jan Segers af. De ChristenUnie is ongelukkig met de behandeling door D66.

  7. Een vijfpartijenkabinet

    D66 zou de ChristenUnie allicht gemakkelijker accepteren als een tweede progressieve partij bij het motorblok aanschuift. Dat zouden PvdA en SP kunnen zijn, maar die zijn toch vrij stellig in hun afwijzing geweest. Bij elke vijfpartijencoalitie is één partij qua zetelsteun overbodig. SP-leider Roemer riep al eerder geen trek te hebben in een rol als „vijfde rad aan de wagen”.

  8. Een centrum-links kabinet

    Ook wel: de Roemervariant. De SP-leider heeft een centrum-links kabinet voorgesteld van CDA D66, GroenLinks, SP en PvdA. Alleen heeft PvdA-leider Asscher, als grootste verliezer, gezegd nergens aan mee te willen doen. En ook – beoogd premier – Buma van het CDA heeft hier geen trek in. „Het is niet aan Nederland uit te leggen” om de twee grootste partijen uit te sluiten, zei hij.

  9. Laatste optie: nieuwe verkiezingen

    „Het komt altijd goed”, zei informateur Schippers vorige week. Inderdaad mislukte nog nooit in de recente geschiedenis een formatieproces in Nederland zodanig dat nieuwe verkiezingen moesten worden uitgeschreven. Voor de meeste partijen is dit geen aantrekkelijk scenario, omdat gevreesd wordt dat het de – door iedereen uitgesloten – PVV groter zou kunnen maken.