Voor het eerst gaat Afrikaan de WHO leiden

De wereldgezondheidsorganisatie WHO krijgt een nieuwe topman. Tedros Adhanom Ghebreyesu wil meer openheid en gezondheidszorg voor iedereen. Het is de eerste WHO-leider die openlijk gekozen is.

Tedros Adhanom Ghebreyesus. Foto Martial Trezzini/EPA

De Ethiopische oud-minister Tedros Adhanom Ghebreyesus, dinsdag gekozen tot hoofd van de wereldgezondheidsorganisatie WHO, hoef je niet te overtuigen van het belang van toegang tot gezondheidszorg voor iedereen. Universele gezondheidszorg staat aan de basis van menselijke ontwikkeling, is zijn hele leven lang al zijn credo. Toen hij zeven jaar was, stierf zijn broertje aan een veel voorkomende kinderziekte omdat geneesmiddelen ontbraken. Voor hetzelfde geld had het lot hem uitgekozen.

De 52-jarige Tedros, zoals hij zichzelf noemt, vertelde dit verhaal nog eens in de aanloop tot de verkiezing van een nieuwe directeur van de WHO, afgelopen dinsdag door de algemene vergadering van de organisatie in Genève. Tedros onderstreepte daarmee het belang van zijn benoeming. Direct na zijn verkiezing zei hij dat zijn bescheiden afkomst hem heeft geleerd „niet te accepteren dat mensen moeten sterven omdat ze arm zijn”. Daaruit vloeit de belangrijkste doelstelling voort die hij zich de komende vijf jaar heeft gesteld: gezondheidszorg voor iedereen.

Malaria

Tedros studeerde biologie aan de universiteit van Asmara (nu Eritrea) en later in Londen en Nottingham. Daar specialiseerde hij zich respectievelijk in het afweersysteem van infectieziektes en in volksgezondheid. Als minister van Gezondheidszorg (van 2005 tot 2012) zette hij zijn kennis onder andere in bij de succesvolle bestrijding van malaria in zijn land.

Maar ook door zijn moderne en effciënte managementstijl, die afstak bij de meer regenteske benadering van veel van zijn collega-ministers, wekte Tedros bewondering. In 2012, bij het overlijden van premier Meles Zenawi, stond zijn naam op de lijst van potentiële opvolgers van de sterke man. In plaats daarvan kreeg hij de belangrijke post van Buitenlandse Zaken. Zo werd hij het open gezicht van een voor het overige nogal gesloten regime. Als minister van Buitenlandse Zaken droeg hij in 2015 bij aan de succesvolle afloop van een internationale top in Addis Abeba over de financiering van ‘Duurzame Ontwikkelingsdoelen’ in de wereld.

Tedros, die zijn kandidatuur voor de WHO-post een jaar geleden bekend maakte, is de eerste Afrikaan die aan het hoofd van de organisatie komt te staan. In lijn met zijn belofte tot meer openheid is hij ook de eerste WHO-directeur die niet op voordracht werd benoemd, maar die in openlijke verkiezingsstrijd met vijf tegenkandidaten, als winnaar uit de bus komt. Dinsdag won hij het in de derde stemronde van de Britse arts en diplomaat David Nabarro, voormalig speciaal VN-gezant voor de bestrijding van ebola. Op 30 juni zal hij officieel de taken overnemen van de Hongkongse Margaret Chan, die de WHO twee termijn van vijf jaar heeft geleid.

Efficiënte speler

Onder Chans bestuur kreeg de gezondheidszorg grote kritiek door haar trage aanpak van de ebola-crisis in 2014 in West-Afrika – mede onder druk van regeringen van de getroffen landen die geen paniek wilden. Tedros moet bewijzen dat hij het imago van de WHO als efficiënte speler weer kan opvijzelen. In ieder geval lokte zijn uitverkiezing veel positieve reacties uit, niet in de laatste plaats bij de Afrikaanse Unie. „Als Afrika met een stem spreekt, zal ze winnen”, staat in een verklaring.

Zelf zei Tedros eerder dit jaar hervorming van de WHO „zeer belangrijk” te vinden. „Ze moet worden hervormd, en we moeten een effectieve, efficiënte en transparante organisatie krijgen”, zei hij. „Als we niet echt duidelijk maken dat er dingen gebeuren, kunnen we de geloofwaardigheid van de WHO niet garanderen.”