Trump dwingt Europa zelf te leren nadenken

Bondgenootschap President Trump maakt zijn opwachting op de top van de NAVO. Niets blijft bij het oude. Maar wie gaat de nieuwe NAVO vorm geven?

Het nieuwe NAVO-hoofdkwartier in Brussel dat donderdag wordt geopend. Foto Michael Moors

Voor de Amerikaanse president Donald Trump is het maar één halte op een politieke wereldreis, tussen een top van moslim-leiders in Riad en een G7-conferentie op Sicilië. Voor de Europese NAVO-partners is de mini-top met de nieuwe president, donderdag in Brussel, een spannende kennismaking.

Trump heeft ze eerder de duimschroeven aangedraaid, beledigd én in verwarring gebracht. Tijdens een werkdiner in het nieuwe Brusselse hoofdkwartier moet de lucht geklaard worden. Staat Trump nu wel of niet vierkant achter de alliantie? Én, kan hij leven met de bescheiden verhoging van de Europese defensiebudgetten?

Een jaar geleden noemde de Republikeinse presidentskandidaat Trump de NAVO nog „obsolete” (achterhaald). De NAVO deed niet genoeg aan de terrorisme-dreiging, was te veel gericht op een oude vijand en bovendien gaven de Europeanen veel te weinig uit aan defensie.

De kandidaat werd president en matigde zijn toon aanzienlijk na een ontmoeting met secretaris-generaal Jens Stoltenberg. Hij had veel geleerd over het bondgenootschap en het was niet langer „obsolete”, zei hij. De nieuwe toon werd in Europa met opluchting ontvangen, maar iets van de ongerustheid is gebleven. Trump heeft „obsolete” ingeslikt, maar staat hij ook achter het centrale principe van de NAVO?

De kern van de alliantie is dat een aanval op één land wordt opgevat als een aanval op allen. De Amerikaanse minister van Defensie, James Mattis, en vice-president Mike Pence hebben gezegd dat de Verenigde Staten ook onder Trump dit principe, vervat in art. 5 van het NAVO-verdrag, onderschrijven. Zal Trump dat zelf nu ook doen? Ideale moment daarvoor is de onthulling, deze donderdag, van een monument voor de aanslagen op 9/11, de enige keer dat de NAVO art. 5 aanriep.

De VS vinden al decennia dat de Europeanen te weinig uitgeven aan defensie

Volgens ingewijden zullen naast de formele overdracht van het nieuwe gebouw en de onthulling van monumenten – behalve een 9/11-monument wordt een stuk van de Berlijnse Muur onthuld – twee onderwerpen de Brusselse avond donderdag beheersen: terrorisme en geld. Trump vindt dat de NAVO niet genoeg doet bij de strijd tegen terrorisme. De meeste partners erkennen dat de NAVO met kleine bijdragen kan helpen in die strijd, maar zij vinden ook dat de NAVO niet de eerste aangewezen instantie is om terrorisme te bestrijden.

Zo willen de Verenigde Staten dat de NAVO lid wordt van de internationale coalitie tegen Islamitische Staat, maar onder andere Duitsland en Frankrijk hielden de boot af. Spannend is ook het dossier ‘burden sharing’. De VS vinden al decennia dat de Europeanen te weinig uitgeven aan defensie.

2 procent van het bbp

In 2014 spraken de NAVO-lidstaten af de uitgaven in 10 jaar tijd te laten stijgen tot 2 procent van het bbp per jaar. De NAVO-landen geven sinds vorig jaar samen weliswaar weer meer uit aan defensie, maar van de 28 NAVOlanden voldoet pas een handvol aan de norm van 2 procent. De meeste lidstaten zijn nog niet eens serieus op weg. Het Europese gemiddelde is 1,4 procent, Nederland zit net onder de 1,2 procent. Trump wil dat de Europeanen zich aan de financiële afspraak houden.

De vraag is of de Europeanen de Amerikaanse president ervan kunnen overtuigen dat ze hun verplichtingen serieus nemen en dat ze inderdaad proberen de norm in 2024 écht te halen. Maar niet iedereen in Europa is ervan overtuigd dat dit ook echt moet. De sprong in defensie-uitgaven is zó groot, dat sommigen de norm niet realistisch vinden. De Nederlandse defensiebegroting zou bijvoorbeeld van 8 naar 14 miljard euro moeten groeien.

Kijken: wat doen NAVO-landen met al dat geld voor defensie? Redacteur Michel Kerres legt uit.

Volgens NAVO-watcher Sven Biscop, van het Egmont Instituut voor Internationale Betrekkingen, is het verstandiger als de Europeanen oprecht zijn.

„Wees liever eerlijk tegen Trump en zeg: kijk, die 2 procent gaat er niet van komen. En dat is ook eigenlijk niet nodig. Ons probleem is niet in de eerste plaats te weinig geld, ons probleem is versnippering. Wat we moeten doen, is via de EU onze defensie-inspanningen in elkaar schuiven en dan kunnen we veel meer capaciteit genereren dan we nu hebben.”

Europese samenwerking is volgens NAVO-watcher Biscop niet alleen van praktisch belang. Europa moet volgens hem eindelijk onder ogen zien dat de wereld is veranderd en dat de belangen van Europa en de Verenigde Staten niet meer zo mooi parallel lopen als ten tijde van de Koude Oorlog.

Biscop: „We zijn er helemaal aan gewend geraakt de Amerikanen tegemoet te komen. Onze houding is: denk niet na, Amerika denkt voor ons. Maar we zitten vandaag in een wereld waarin dat geen zin meer heeft. We zitten in een wereld met de Verenigde Staten, China, Rusland, de Europese Unie, andere regionale machten. Dus ons belang valt niet altijd samen met dat van de Amerikanen. We moeten eigenlijk voor ons zelf leren denken.”