Schulden? Meld ze toch maar wel aan je baas

Financiële problemen

Bijna twee op de drie bedrijven hebben personeel met schulden. Werknemers houden angstvallig hun mond, de kosten lopen op.

Werkgevers kunnen personeel cursussen aanbieden over hoe om te gaan met geld. Foto ANP/Lex van Lieshout

‘De meeste werknemers komen zelf niet met hun financiële problemen. Eerlijk gezegd is het eerste signaal pas als deurwaarders mij om informatie vragen.” Dit citaat van een anonieme personeelsfunctionaris in het dinsdag verschenen rapport ‘Personeel met schulden’ van het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) vat het probleem goed samen: veel mensen hebben schulden, maar durven dat niet tegen hun baas te zeggen.

Het lijkt tegenstrijdig, maar ook mensen met een baan hebben financiële problemen. Volgens het onderzoek van het Nibud heeft 36 procent van de werknemers in meer of mindere mate moeite rond te komen. Een op de vijf heeft zelfs lichte of ernstige betalingsachterstanden.

Wat in eerste instantie een privé-aangelegenheid lijkt, heeft ook repercussies voor de baas: een personeelslid met schulden kost gemiddeld 13.000 euro per jaar, laat het Nibud in een persbericht weten. Tijdig aan de bel trekken is voor werkgevers daarom wel zo prettig. Ruim 60 procent van de Nederlandse werkgevers zegt personeel met schulden te hebben.

Taboe

Gezien de omvang en de ernst van het probleem roept het Nibud op tot preventie. Werkgevers kunnen hun personeel bijvoorbeeld cursussen aanbieden over hoe (beter) om te gaan met geld, of een gesprek met een financieel adviseur plannen. Ook helpt een open en vertrouwelijke cultuur, zodat mensen hun geldsores aan durven te kaarten.

Maar het Nibud erkent ook meteen dat er een flink taboe heerst op het ter sprake brengen van schulden. Iets meer dan de helft van de organisaties denkt dat werknemers bang zijn om ontslagen te worden als zij hun financiële problemen melden.

Niet ten onrechte: bijna een op de vijf organisaties zegt dat dit daadwerkelijk gebeurt, zelfs al is dit geen rechtmatige reden voor ontslag. Wie op een tijdelijk contract zit moet helemaal oppassen, want 30 procent van de ruim 1.000 geraadpleegde leidinggevenden, directeuren, HR-adviseurs en salarisadministrateurs zegt dat het voorkomt dat een contract vanwege de schulden niet wordt verlengd.

Beslaglegging

Zo kan het dat schulden van een personeelslid meestal pas aan het licht komen wanneer de deurwaarder bij de werkgever aanklopt om beslag te leggen op het salaris. Overigens mag dit volgens het Juridisch Loket pas nadat de rechter daar toestemming voor heeft gegeven. Bovendien moet iemand altijd voldoende loon overhouden om van te leven. Dat verschilt per situatie, maar het uitgangspunt is 90 procent van de bijstandsnorm.

In het Nibud-onderzoek zei 46 procent van de organisaties te maken te hebben gehad met loonbeslagen van het personeel. Dat lijkt misschien veel, maar bij een peiling in 2012 – in de schaduw van de economische crisis – was dit nog 74 procent. Wel moet de kanttekening worden geplaatst dat het nogal wat uitmaakt wie binnen het bedrijf deze vraag beantwoordt: HR-medewerkers noemen een hoger aantal beslagleggingen dan leidinggevenden.

Schattingen

De eerdergenoemde kosten van 13.000 per jaar voor werkgevers zijn een gemiddelde voor één voltijd werkende werknemer, met een modaal salaris. Die kosten zitten hem om te beginnen in het verwerken van een loonbeslag: de meeste werkgevers zeiden daar tussen de drie en zes uur per werknemer mee bezig te zijn.

De grootste schade zit hem echter in het ziekteverzuim en het productiviteitsverlies van een personeelslid met stress vanwege schulden. De berekening daarvan is gebaseerd op schattingen van de organisaties zelf, en dus niet exact na te gaan. Zo zegt de helft van de bedrijven dat iemand met financiële problemen gemiddeld zeven dagen extra ziek is, terwijl een kwart dit aantal op zeven tot vijftien dagen schat. Nog eens een kwart komt zelfs uit op meer dan vijftien dagen.

Op dezelfde manier zijn schattingen gebruikt voor de berekening van productiviteitsverlies. De helft van de respondenten ‘merkt’ dat de concentratie van werknemers met schulden een vijfde afneemt. Een kwart denkt dat het een vierde tot een derde is.

Respondenten vertelden het Nibud dat werknemers zich vaak opgelucht voelen als de financiële problemen eenmaal op tafel liggen. Een bedrijfsmaatschappelijk medewerker zegt: „Het feit dat er iemand gaat helpen, geeft ze weer moed. Ze zijn meestal lamgeslagen, maken de post niet meer open en moeten het vertrouwen in een oplossing weer gaan zien.”