‘Haagse politici, vooral Rutte, moeten nu eens lef tonen’

NRC Lezersonderzoek

De slepende kabinetsformatie splijt lezers, volgens het NRC Lezersonderzoek. De ene helft heeft begrip, de andere helft wil lef zien. Groenrechts blijft populair als optie, maar moet Edith Schippers als kabinetsinformateur eigenlijk niet weg?

Van lichts naar rechts: Halbe Zijlstra (VVD), Premier Mark Rutte, Jesse Klaver (Groenlinks), Kathalijne Buitenweg (Groenlinks), informateur Edith Schippers, Pieter Heerma (CDA), Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66) en Wouter Koolmees (D66) tijdens het eerste gesprek met informateur Edith Schippers. Foto Bart Maat/ANP

De kabinetsformatie in een impasse? Regeringsvorming vastgelopen? Henk Jan van Vliet uit Amsterdam ligt er niet wakker van. „Het land wordt op dit moment redelijk solide bestuurd”, schrijft de 69-jarige GroenLinks-stemmer aan NRC. „Ondanks al die sjoemelende VVD-ers blijft het landsbestuur redelijk doordraaien. We lijken in Nederland niet slecht af met landsbestuur op de demissionair-automatische piloot.”

Van Vliet is niet de enige kiezer die de ontwikkelingen in Den Haag met mildheid volgt. Grofweg de helft van de 260 burgers die meededen aan een nieuwe ronde van het NRC Lezersonderzoek, acht problemen bij de formatie onvermijdelijk. Het onderzoek werd gehouden vanaf vrijdag 19 mei, toen de problemen zichtbaar waren geworden na het mislukken van de besprekingen tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks.

Foto Bart Maat/ANP
Foto Bart Maat/ANP
Foto Bart Maat/ANP

De Haagse fragmentatie

De verbrokkeling in het parlement en blokkades van de PVV (door vrijwel alle partijen) en de VVD (door de SP), maken de situatie nu eenmaal ingewikkeld. „De fragmentatie van de Tweede Kamer in veel betrekkelijk kleine partijen en hun onderlinge ideologische verschillen maakt de formatie van een meerderheidskabinet moeilijk”, schrijft VVD-stemmer Robert Inklaar (37) uit Groningen.

„De huidige gang van zaken is onvermijdelijk”, aldus CDA-stemmer Rupino Griffioen (76) uit Amsterdam, „want bij de kiezers moet nog begrip komen voor het inleveren van delen van verkiezingsbeloften.”

Kulreden voor mislukking

De andere helft van de inzenders ergert zich juist aan het gebrek aan tempo, transparantie en durf van politici om de tegenstellingen te overbruggen. „Ze hebben lak aan wat kiezers hebben beslist”, klaagt PVV-stemmer C. Voorbraak (44) uit Baarle-Nassau. „Gewoon de drie grootste partijen in het kabinet zoals het volk op een democratische manier heeft beslist”, is Voorbraaks idee.

„Ik vind de gang van zaken irritant”, schrijft Jaap Deinum uit het Gelderse Deest die op 15 maart voor de Partij voor de Dieren stemde. „Na twee maanden zonder duidelijkheid zeggen dat het niet lukt om een kulreden, is niet zozeer irritant maar zelfs schandalig.” Hij denkt dat de volgende verkiezingen nog meer kiezers uit protest op de PVV zullen stemmen.

Foto Jerry Lampen/ANP
Foto Remko de Waal/ANP
Foto Remko de Waal/ANP

Heilig leven opleggen

Van alle coalitievarianten die deze week de ronde deden in Den Haag, kreeg die met de ChristenUnie het minst steun van de 260 respondenten. D66-stemmers waren het felst in hun afwijzing van de christelijke partij. Otto Heck (68), architect uit Grootebroek, schreef: „De CU is een zeer kleine christelijke partij, van een kleine groep christenen die haar waarde van heilig leven wil opdringen aan alle Nederlanders.”

Ook CU-kiezers liepen niet over van enthousiasme. De 67-jarige Olchert Brouwer uit Vlieland zag liever een minderheidskabinet van VVD, CDA en D66. „Via de Kamer kan D66 het beleid dan in progressieve richting bijbuigen” , aldus Brouwer.

Blokkade PVV ‘opheffen’

Sommige CDA- en VVD-kiezers vragen zich door de nu ontstane impasse juist hardop af of het geen tijd wordt de blokkade van de PVV op te heffen, zeker omdat de VVD wel naar de SP heeft gelonkt. „Ik twijfel of ik weer VVD stem nadat Rutte ook de deur voor SP heeft geopend”, schrijft de Amsterdamse Joost Nieuwenhuijzen (48). „Wat mij betreft onbestaanbaar. Gun eerder kans aan Forum voor Democratie en een centrum-rechtse regering zonder links.”

„De door mij gekozen partij – VVD – weigert met de PVV te praten”, schrijft Anna van Klinken-Poharnok (59) uit Den Haag. „Ondanks dat de PVV de tweede partij van Nederland is en dus absoluut recht heeft op deelname aan onderhandelingen.”

Groenrechts nog niet dood

Groenrechts mag als mogelijkheid in Den Haag begraven lijken onder een dun laagje aarde, onder lezers is de optie juist springlevend. Samen met allerlei minderheidsvarianten is de samenwerking van VVD, CDA, D66 en GroenLinks de meest genoemde mogelijkheid.

De optie van ‘Groenrechts’ ontleent zijn populariteit zowel aan waardering voor de betrokken politici, als de mogelijkheid om een gezamenlijke missie over het klimaat te formuleren. Consultant Trijntje Kootstra (52, GroenLinks) uit Culemborg stelt: „Ik blijf denken dat Rutte, Pechtold en Klaver wel een goede chemie met elkaar hebben. Alledrie zijn het slimme, niet dogmatische en flexibele kerels met een positieve levensinstelling, waarbij Buma de chagrijnige en dogmatische vierde is.”

Foto Bart Maat/ANP
Foto Jerry Lampen/ANP
Foto Bart Maat/ANP
Foto Martijn Beekman/ANP

Over schaduw heenstappen

Marie Christine Reusken (52) uit Gouda, begin jaren negentig voorlichter van de CDA-fractie in de Tweede Kamer, maant haar eigen partij: „Een meerderheidskabinet van VVD, CDA, D66, GL is een royale meerderheid, meest voor de hand liggend, maar vraagt van iedere partij om meer dan misschien gebruikelijk over de eigen schaduw heen te stappen”. Reusken vervolgt: „GL zal wat meer ‘strengheid’ in immigratie moeten velen, en VVD en CDA zullen de mooie woorden over klimaat en milieu nu concreet moeten maken met daden.”

Minderheidsvarianten

Naast Groenrechts kunnen ook minderheidsvarianten zoals die van VVD, CDA en D66 op steun rekenen. Daarmee is de voorbije jaren in de Eerste Kamer ervaring opgedaan, schrijven diverse deelnemers aan het NRC-onderzoek. VVD-leider Rutte heeft als premier aangetoond over de nodige behendigheid te beschikken om hiermee om te gaan. „Rutte is uitstekend in staat zaken aan te pakken met verschillende coalities”, schrijft de 46-jarige Hans Derksen (VVD).

Bovendien, zeggen anderen: een minderheidsvariant haalt politici uit hun comfortzone. „Kom op, heb lef, sta ergens voor”, roept de eerder genoemde Jaap Deinum uit Deest richting politici op het Binnenhof. „Van tevoren allerlei slappe compromissen sluiten, levert een kleurloos kabinet op met een luie, angstige uitstraling”.

Zakenkabinet

Frank Funnekotter (52) gaat nog een stap verder en wil een zakenkabinet zonder veel binding met de Tweede Kamer. „Wisselende meerderheden in de Kamer, geen politiek spelletjes, geen uitruilen in de trant van: ‘steun ik jou, dan steun jij mij’”, aldus de GroenLinks-kiezer uit Haarlem.

Foto Jerry Lampen/ANP
Foto Jerry Lampen/ANP

Kijk eens naar Frankrijk

Meerdere deelnemers volgen met enige jaloezie de politiek in het buitenland. „Kijk naar Frankrijk”, schrijft bijvoorbeeld de Nijmeegse Matthieu Corbeij (stemgedrag geheim), „waar Macron bezig lijkt om vanuit maatschappelijke opgaven te werken”. De inhoud staat voorop, personen en partijen worden er vervolgens bij gezocht, aldus Corbeij.

Meer kiezers dragen voorbeelden vanuit het buitenland aan. Ad Huikeshoven (53), ambtenaar bij het ministerie van Sociale Zaken, vraagt zich af waarom Edith Schippers vorige week vrijwel automatisch werd gekozen als informateur, terwijl onder haar leiding de eerste informatieronde mislukte. „Neem een voorbeeld aan Griekenland”, schrijft de D66-stemmer. „Daar krijgt de grootste partij drie dagen de tijd om een kabinet te formeren. Daarna gaat het naar nummer 2 die ook drie dagen de tijd krijgt.”

Politiek met lef

Veel deelnemers aan het lezersonderzoek hebben een broertje dood aan politici die vooral calculerend gedrag vertonen, en hun keuzes laten bepalen door angst voor de volgende verkiezingen. Een principiële houding, met lef en een duidelijk verantwoordelijkheidsgevoel voor het landsbestuur scoren juist goed.

Peter Noordhoek, actief binnen het CDA, wijdde op LinkedIn een blog aan de formatie, geïnspireerd door het lezersonderzoek. Een van zijn conclusies: met name Mark Rutte moet loskomen van zijn VVD-onderhandelingsrol en zijn nek durven uitsteken. „Kom als premier van ons allen vooral met een goed te accepteren inhoudelijk programma”, schrijft de 58-jarige organisatie-adviseur.

Het algemeen goed

CDA-kiezer Cor de Hart uit Voorschoten is ronduit teleurgesteld in de partij waar hij 15 maart op stemde. Deze partij ontloopt zijns inziens juist verantwoordelijkheid door het klimaatvraagstuk te negeren. In zijn toelichting haalt De Hart er de achttiende eeuwse conservatieve denker en filosoof Edward Burke bij. Die schreef in 1774 zijn kiezers uit Bristol: „Het parlement is niet een bijeenkomst van ambassadeurs van verschillende en vijandige belangen, (…) maar het parlement is een debatterende verzameling van één natie, waar niet lokale belangen de gids zouden moeten zijn, maar het algemeen goed”.

Foto Jerry Lampen/ANP
Foto Alexander Schippers/ANP
Foto Jerry Lampen/ANP
Foto Bart Maat/ANP