Adviesraad kraakt snijden in diplomatieke netwerk

Buitenlandse Zaken

Een nieuw kabinet moet fors investeren in herstel van het ambassadenetwerk. „Het is slecht niet goed geïnformeerd te zijn.”

Diplomatieke posten die de Adviesraad Internationale Vraagstukken wil heropenen

Een nieuw kabinet moet 70 tot 80 miljoen euro investeren in het Nederlandse netwerk van diplomatieke posten en daarmee de bezuinigingen van de afgelopen jaren grotendeels ongedaan maken. Dit stelt de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) in een bikkelhard rapport dat deze dinsdag is geopenbaard. De Raad is één van de belangrijkste adviesorganen van kabinet en parlement op het terrein van buitenlands beleid.

Volgens de Adviesraad zijn de effecten van de bezuinigingen nu zichtbaar en blijkt dat een forse aanslag is gepleegd op „het vermogen van de diplomatieke posten op te komen voor fundamentele waarden en om doeltreffend op te treden voor Nederlandse belangen”. De bezuinigingen werden ingezet onder het eerste kabinet-Rutte, dat in 2010 aantrad. De besparingen lopen op tot 150,5 miljoen euro volgend jaar.

Nu blijkt dat goedkoop in veel gevallen duurkoop is geweest. „Overduidelijk is gebleken dat de bezuinigingen een hoge prijs hebben gehad”, zegt emeritus hoogleraar internationale betrekkingen Fred van Staden, mede-opsteller van het rapport.

Als gevolg van de bezuinigingen zijn de afgelopen jaren diverse ambassades en consulaten gesloten, waaronder die in Burkina Faso, Ecuador, Nicaragua en Paraguay. Andere missies zijn fors ingekrompen. Van Staden: „We zijn onderbezet in hoofdsteden die voor Nederland echt heel belangrijk zijn. In Oekraïne, Zweden, de Baltische Staten – allemaal posten die belangrijk zijn voor onze relatie met Rusland – is de bezetting echt minimaal. Het is slecht om niet goed geïnformeerd te zijn over dat land.”

Volgens de AIV moet Nederland in Afrika en Zuid-Amerika ambassades heropenen. In noordelijk Afrika is dat van belang vanwege het toenemende migratievraagstuk, in Zuid-Amerika om de belangen van de koninkrijksdelen in ‘de West’ te behartigen.

Het negatieve effect van de bezuinigingen is versterkt door onvoorziene ontwikkelingen als de toegenomen dreiging door Rusland. Maar op voorhand is volgens de AIV van verkeerde veronderstellingen uitgegaan – dat sommige ambassades wel eenmansposten konden worden, bijvoorbeeld. Daarbij deed het begrip ‘laptop-diplomatie’ zijn intrede. Van Staden: „Dat blijkt helemaal niet te werken. Het is een interessante gedachte, maar de ervaringen hiermee zijn toch wel erg negatief. Ook het idee om regioambassades in te richten als hub voor diplomatieke posten in andere landen, blijkt niet echt te werken.”

De Nederlandse diplomatie moet voor een deel terugschakelen naar het oude handwerk, is de boodschap van de AIV. Dat betekent: fysiek aanwezig zijn. „Het is cruciaal om goed geïnformeerd te zijn over internationale ontwikkelingen, en dat diplomaten persoonlijke netwerken hebben met politieke en ambtelijke vertegenwoordigers van andere landen waarin op het juiste moment invloed kan worden uitgeoefend.”

Als voorbeeld noemt Van Staden ‘het Europese werk’. Steeds meer vooroverleg over Europese aangelegenheden vindt plaats in de verschillende hoofdsteden en niet in de ambtelijke circuits van Brussel. „Wanneer je in Brussel een slag wil slaan, moet je zoveel mogelijk medestanders zien te vinden in de hoofdsteden. Dan moet je daar goed bezette ambassades hebben. Niet alleen om informatie te krijgen, maar ook om mensen te overtuigen – actief lobbywerk op regeringsniveau.” Het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie vergroot die noodzaak, vindt hij. „Daardoor moet Nederland voor bepaalde dossiers met andere landen nieuwe coalities gaan vormen.”

Is het pleidooi van de adviesraad ook een boodschap voor de onderhandelaars bij de kabinetsformatie? Zeker, erkent Van Staden. „Wij beseffen dat ons advies waarschijnlijk op een grote stapel zal belanden. Maar wat wij zeggen is ook belangrijk voor de Tweede Kamer die eerdere bezuinigingen op de diplomatieke dienst al enigszins terugdraaide. Want er zal echt een flinke correctie moeten komen.”