Politiek handwerk, best lastig

Ze moesten de Tweede Kamer helpen de regering beter te controleren: honderd Nederlanders maakten maandag deel uit van de V100. Wat is er daadwerkelijk van beleid terecht gekomen? „Het valt niet mee, al die taaie papieren.”

Foto Jerry Lampen/ANP

Hij moest er vanochtend om zes uur al de bus voor hebben, dus nu hij voor de ingang van de Tweede Kamer staat, maakt hij meteen maar even een foto. Harrie Zuidema (59) uit Gieten, tussen Assen en Stadskanaal, is één van de honderd burgers die deelneemt aan de V100, de Verantwoording 100. „Ik hoop op een leuke dag”, zegt de reclasseringsmedewerker vooraf.

Honderd burgers van allerlei pluimage – werkloze 50-plussers, studenten, sporters, een wijkagent uit de Schilderswijk – vormden maandag de eerste V100. De dag is een initiatief van VVD-Kamerlid Pieter Duisenberg, voorzitter van de Kamercommissie Financiën, en moet vragen opleveren over de Verantwoordingsstukken die de Rekenkamer vorige week naar de Tweede Kamer stuurde. De jaarlijkse rapportage van de Rekenkamer gaat over wat er daadwerkelijk van beleid terecht is gekomen.

De centrale vraag is volgens Francine Giskes, collegelid van de Rekenkamer: „Wat komt er terecht van het belastinggeld dat u afdraagt? Wat is de effectiviteit van uitgegeven geld?” In werkgroepen, verdeeld over de verschillende ministeries, moet dat uitgezocht worden. Zuidema zit samen met Catrien Kort van het Leger des Heils, die hij kent van zijn reclasseringswerk, in de werkgroep ‘Straffen en Reclasseren’ – ze bespreken het jaarverslag van het Ministerie van Veiligheid en Justitie. Studenten praten mee over het jaarverslag van Onderwijs; jeugdverpleegkundigen over dat van Volksgezondheid.

Wees slim

Aan het eind van de dag, legt VVD’er Duisenberg uit tijdens de introductie, moet elke werkgroep een paar vragen bedacht hebben die Kamerleden vervolgens aan de ministers kunnen stellen. Duisenberg: „Wees slim, stel geen vragen waarop de minister kan zeggen: dat is aan de onderhandelaars voor een kabinet, dus daar ga ik niks over zeggen. Hou het politieke in het achterhoofd.” In de Troelstrazaal van de Kamer wordt geknikt.

Het is de eerste keer dat burgers op deze manier worden betrokken bij Verantwoordingsdag. Samen met de Rekenkamer probeert de Tweede Kamer het belang van de dag te vergroten. Toenmalig Rekenkamer-voorzitter Saskia Stuiveling riep de dag in 2000 in het leven, om een beter inzicht te verkrijgen in de doelmatigheid van regeringsbeleid. Zeventien jaar later is de dag „nog een beetje het kleine verwaarloosde broertje van Prinsjesdag”, zegt Duisenberg.

Vandaar dat vorig jaar drie schoolklassen mochten meepraten en dit jaar voor de tweede keer een ontbijt werd georganiseerd met Kamerleden en Rekenkamer-voorzitter Arno Visser, op de ochtend van Verantwoordingsdag. Vervelend voor de Rekenkamer: twee dagen eerder daarvoor dag klapten de formatiebesprekingen tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks, waardoor de dag, inderdaad - meer dan ooit - verwaarloosd werd.

Kloof dichten

Een ander doel van de V100 is de kloof tussen burger en politiek dichten, zegt Duisenberg. De V100 is geïnspireerd op de G1000, een ander initiatief dat burgerparticipatie in de politiek moet vergroten. Kandidaten zijn geselecteerd door mede-organisator ProDemos, dat educatieve programma’s wijd aan de democratie en de rechtstaat. De deelnemers zijn „mensen uit het veld” uit het netwerk van de organisatie komen. Het werkt twee kanten op, zegt Duisenberg. „Wij als Kamer krijgen meer concrete vragen vanuit de samenleving. En de samenleving ziet hoe de politiek werkt.”

Is dat gelukt? Catrien Kort: „Het is goed dat ze verantwoording moeten afleggen. Dat moeten wij op ons werk ook doen.” Het is nuttig, zegt Zuidema, „maar waar de minister een jaar over mag doen, doen wij in een dag.” Hij heeft meer vertrouwen gekregen in de politiek, zegt hij. „Politiek is vaak ver weg, nu had ik het idee gehoord te worden.”

Het is vooral een kloof tussen praktijk en politiek die de deelnemers aan het einde van de dag constateren. Nee, veel van hun werk herkenden ze niet in al die Verantwoordingsstukken, zeggen veel deelnemers. Zuidema: „Je weet hoe iets in de praktijk werkt, maar waar vind je dat terug?” Gerda Koopmans, die bij Volkshuisvesting Arnhem werkt en zich bezighield met veiligheid in wijken: „Ik heb respect gekregen voor Kamerleden, want het viel niet mee, al die taaie papieren.”

SGP-Kamerlid Kees van der Staaij belooft aan het einde van de dag dat alle vragen naar de ministeries worden doorgestuurd. Zuidema knikt tevreden. Eerder op de dag zei hij het al: „Het mag wat kosten, deze dag. Dan zullen ze er toch wel echt wat mee gaan doen?”