Opnieuw roeit de mens een walvisachtige uit

Visserij

Er leven nog 30 vaquita’s, een bruinvissoort, voor de Mexicaanse kust. Ze sterven als nutteloze bijvangst in visnetten.

Foto: Paul Olson/NOAA by CC

De vaquita, of Californische bruinvis, staat op het punt uit te sterven. Dat komt door overbevissing. Die waarschuwing uitte het Wereldnatuurfonds vorige week. De bruinvis is bijvangst van vooral Mexicaanse vissers die voor de Chinese markt vissen.

Er zijn nog maar dertig vaquita’s over, schatten biologen. De Phocoena sinus is daarmee de meest bedreigde walvisachtige ter wereld.

De vaquita (‘koetje’) leeft uitsluitend in een klein deel van de Golf van Californië, de lange zee-engte aan de westkust van Mexico. Het is een gedrongen, grijze bruinvis van nog geen anderhalve meter lang. Hij werd pas in 1958 ontdekt.

Dat hij binnen enkele jaren alweer verleden tijd is, komt door de visserij, met name die op de grote lokale vis totoaba. De bruinvissen raken verstrikt in kieuwnetten en verdrinken.

Die netten staan daar vooral voor de totoaba-visserij. Totoaba is een Mexicaanse vis, ongeveer even groot als een vaquita – inmiddels óók met uitsterven bedreigd. De zwemblazen van totoaba’s zijn de laatste decennia gewild in China. Een grote zwemblaas geldt daar als een luxe cadeau (zie kader).

Natuurbeschermers deden dit voorjaar undercover-onderzoek in China. Ze maakten vorige week bekend dat totoaba-zwemblaas op de Chinese zwarte markt 13.000 tot 18.000 euro per kilo opbrengt.

Als de vaquita verdwijnt, is hij de tweede walvisachtige die uitsterft door toedoen van de mens, na de Yangtze-rivierdolfijn in China.

Al sinds zijn wetenschappelijke ontdekking gaat het bergafwaarts met de vaquita. Op de invloedrijke rode lijsten van de wetenschappelijke natuurorganisatie IUCN klom de bruinvis tussen 1986 en 1996 van ‘kwetsbaar’ naar ‘ernstig bedreigd’. Een IUCN-rapport uit 2008 schatte het aantal volwassen vaquita’s op „veel minder dan 250”. Een telling in 2015 leverde nog maar 59 vaquita’s op en eind vorig jaar stokte de recentste wetenschappelijke inventarisatie bij 30.

Foto: Nature Picture Library/HH

Het Wereldnatuurfonds zocht vorige week de publiciteit met die schatting, in een petitie die gericht is aan de Mexicaanse president Enrique Peña Nieto om kieuwnetten permanent te verbieden en stroperij uit te bannen. De kieuwnetten waren tijdelijk verboden, maar dat verbod loopt volgende week af. De visserij is illegaal doorgegaan. Begin dit jaar zijn er nog vaquita’s in kieuwnetten gestorven.

De Mexicaanse regering heeft wel ingestemd met een ander reddingsplan, opgesteld door CIRVA, een internationale groep biologen en natuurbeschermers. Komend najaar moeten enkele vaquita’s worden gevangen en verplaatst naar een veilig leefgebied. Dat kost 4 miljoen dollar (3,5 miljoen euro). De Mexicaanse regering betaalt driekwart daarvan.

Sinds 1997 worden vaquita’s in de gaten gehouden met microfoons op boten, die hun sonargeluid opvangen. Het is echter nog onduidelijk hoe de bruinvissen opgespoord en gevangen moeten worden. De bedoeling is dat door de Amerikaanse marine getrainde dolfijnen gaan helpen.

Niemand heeft echter ervaring met het levend vangen van de dieren. In de Britse krant The Guardian zei CIRVA-lid Barbara Taylor dat sommige soorten bruinvissen rustig opgepakt kunnen worden, terwijl andere „in shock raken”. „We weten niet wat het wordt. Het is een zenuwslopend vooruitzicht.”