Opinie

Op naar een progressief blok

GroenLinks, PvdA en ook de SP moeten intensief gaan samenwerken, vinden en

Foto iStock

Laten we ervan uitgaan dat het inderdaad een punt is en geen komma. Rutte verwacht ‘absoluut’ geen kabinet meer met GroenLinks en ook Buma acht de verschillen te groot. Klaver bevestigt dat de partijen zijn stukgelopen op een ‘principiële ondergrens’. Wat nu? De hoofdbrekens over een regeringscombinatie laten we maar aan de informateur. Ónze prioriteit ligt bij de kansen voor progressieve machtsvorming in de Kamers en de maatschappij. Nu GroenLinks weer terug is in de oppositie, bestaat de mogelijkheid om intensief te gaan samenwerken met andere progressieve partijen. In ieder geval met de PvdA, maar ook met de SP.

Progressieve politiek gaat over het binden van verschillende maatschappelijke groepen in één beweging. Daarom werd in de PvdA gedroomd van een volkspartij die hoger- en lageropgeleiden, intellectuelen en arbeiders, stedelingen en plattelandsbewoners, nieuwkomers en gevestigden kon verbinden in gemeenschappelijke strijd. Die droom is over. In haar eentje kan de PvdA de kloof tussen de winnaars en de verliezers van de globalisering niet meer overbruggen. Daar is een bredere politieke combinatie voor nodig.

Ook GroenLinks zal erop vooruitgaan als zij zich verder naar links laat trekken door de SP. Het gelijk van die partij voor wat betreft bescherming door de verzorgingsstaat en de nationale democratie wordt veel breder gedragen dan vaak wordt beweerd. Tegelijk is sociale beschermingspolitiek onmogelijk als de EU niet socialer wordt en zich als blok sterker verweert tegen marktmachten en de neoliberalisme. De opening naar de SP vergt dus dat de die partij op haar beurt opener, vrijzinniger en pro-Europeser wordt.

De progressieve samenwerking kan beginnen tussen GroenLinks en de PvdA. Inhoudelijk zijn deze partijen naar elkaar toegegroeid. Onder Bram van Ojik en Jesse Klaver is GroenLinks ‘sociaal-democratischer’ geworden; de PvdA is op haar beurt groener geworden, zoals bijvoorbeeld bleek uit de initiatief-klimaatwet van Samsom en Klaver.

Met GroenLinks en de PvdA als voorhoede zou de progressieve machtsvorming met twee snelheden kunnen verlopen. Er ontstaat dan een blok van 23 zetels: in potentie de tweede partij van het land, groter dan PVV, CDA en D66. Dat blok kan zich meteen storten in een gezamenlijke campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2018.

Volle agenda van materiële herverdeling

Deze progressieve coalitie moet de hoop terugbrengen in de politiek. De belofte van de politiek is dat we met elkaar kunnen bepalen in wat voor land en wat voor wereld we willen leven. Dat vereist machtsvorming om tegenwicht te bieden tegen de krachten van de internationale markt. Het begint ermee dat we breken met het idee dat ontwikkelingen als flexibilisering van de arbeidsmarkt natuurverschijnselen zijn waartegen we niks kunnen doen. Progressieve machtsvorming vergt tegelijkertijd een andere visie op hoe we solidariteit organiseren. Nu is dat te veel een zaak geworden van bureaucratische instellingen waardoor mensen weinig zeggenschap hebben over de ondersteuning die ze nodig hebben om volwaardig mee te kunnen doen aan de samenleving.

De progressieve coalitie heeft een volle agenda van materiële herverdeling, de gastvrije samenleving, de groene revolutie en politieke versterking maar ook socialisering van Europa: dat zijn de kernpunten van de nieuwe progressieve constellatie die zich overal in Europa tegenover het nationaal-populisme aftekent. Net als het populisme gaat zij deels voorbij aan de klassieke tegenstelling tussen links en rechts en agendeert zij thema’s als radicale vergroening, experimenten met basisinkomen of een basisbaan, open of gesloten grenzen, en de relatie tussen nationale en Europese identiteit.

In deze nieuwe fusie van groen denken, ‘ouderwetse’ sociaal-democratie en vrijzinnig individualisme is er één traditie die de weg kan wijzen: die van het klassieke cultuursocialisme. De cultuur-socialisten van de vorige eeuw (De Man, De Kadt, Banning, Den Uyl) streefden naar materiële bescherming van de verliezers van het kapitalisme, maar niet als doel op zich. De elite van socialistische intellectuelen en politici bepleitte ‘bestaanszekerheid voor iedereen’, niet om de precairen te behagen, maar om ze te kunnen verheffen naar hun betere ik: om ze op te voeden tot vrijzinnigheid, zelfbeheersing, nieuwsgierigheid, empathie. Want ‘vrijheid voor allen’ is alleen mogelijk als we erkennen dat vrijheid alleen floreert binnen bepaalde beschavingsgrenzen.

We moeten af van de consumentistische traditie die leuke dingen voor linkse mensen belooft, in de hoop te worden beloond met stemmen. Progressieve politiek gaat over het vormen van een beweging waarin mensen het heft in eigen hand nemen.

Samen staan we sterker. Laat de progressieve partijen die boodschap ook in de praktijk brengen. Te beginnen met GroenLinks en de PvdA.