Column

Trumps herbevestigde vijandschap met Iran is niet zonder risico’s

Het was een bijzondere timing. De Iraanse kiezer gaf president Hassan Rohani eind vorige week een royaal mandaat om zijn gematigde, pro-Westerse koers van de afgelopen jaren voort te zetten. De straatfeestjes van zijn aanhangers in Teheran waren amper verstomd of president Trump maakte héél duidelijk dat Iran van ‘zijn’ Westen in elk geval niet veel te verwachten heeft.

Terwijl in Teheran de stemmen werden geteld, landde Donald Trump in Riad voor een tweedaags bezoek aan Iran’s regionale aartsvijand Saoedi-Arabië. Trump bracht voor 100 miljard dollar aan wapencontracten mee en een boodschap die het goed deed. In een oogverblindende zaal riep Trump zondag de leiders van vijftig moslimlanden op om één land te isoleren, een land dat religieuze conflicten en terreur aanwakkert: Iran. Minister van Buitenlandse Zaken Tillerson zei dat Iran de mensenrechten beter moest respecteren. Over de mensenrechten in Saoedi-Arabië werd voor zover bekend, niet gerept.

Een dag later, inmiddels op bezoek in Jeruzalem, haalde Trump opnieuw uit naar Iran. „Het dringt langzaam door tot jullie Arabische buren dat jullie een gezamenlijk belang hebben in de Iraanse dreiging”, zei hij tijdens een ontmoeting met de Israëlische president Rueven Rivlin. Ook in Israël werd die boodschap goed ontvangen. Israël voelt zich al jaren bedreigd door Iran.

Iran speelt een omstreden rol in het Midden-Oosten. Het shi’itische land steunt milities in Libanon en het regime van Assad in Syrië. Maar dat laatste geldt ook voor het Rusland van Poetin.

Trumps focus op vijandschap met Iran dient een doel. Trump probeert een anti-Iran-alliantie te vormen, die de sunnitische landen en Israël vereend tegenover een gezamenlijke vijand. Trump kan zo als krachtige leider uit de hoek komen en de banden met beide kampen aanhalen.

Trumps strategie heeft schaduwkanten. De verbale aanvallen op Iran maken het propageren van een pro-Westerse koers door Rohani er niet makkelijker op. Rohani kreeg weliswaar een royaal mandaat, maar zijn invloed is beperkt. In Iran ligt een groot deel van de macht immers nog steeds bij de religieuze leiders.

Rohani was ook de man die voor Iran het belangrijke nucleaire akkoord met het buitenland sloot. In ruil voor het opheffen van sancties verplichtte Iran zich geen uranium meer te verrijken voor kernwapens. Trump is een uitgesproken criticus van de overeenkomst en het is niet te hopen dat het akkoord alsnog uiteenvalt.

Rohani trok Trumps „show” in Riad in het belachelijke, maar hield de deur op een kier door te onderstrepen dat overleg de beste manier is om conflicten op te lossen. Het is te hopen dat Trump ook die les meeneemt uit het Midden-Oosten.