Is energiedrank een verslavend middel?

Verslaving

Verslaafd aan energiedrank? De GGZ ziet het weinig. Jongeren die veel gebruiken, hebben vaak meer problemen, zegt de jeugdarts.

Drie maten Red Bull. Foto Winneconne

„Bij regelmatig gebruik kan een verslaving aan cafeïne optreden’, staat op de website van Youz over energy drinks. Youz is onderdeel van Antez, een Rotterdamse instelling voor geestelijke gezondheidszorg, en helpt jongeren met een verslaving. Energiedrankjes staan hier in hetzelfde rijtje als alcohol, cannabis en gamen. Erbij staat een verontrustend lijstje risico’s en gevolgen voor de gezondheid, zoals „concentratieproblemen, vermoeidheid, lichte depressie en vitamine-B-tekort”.

De GGZ-instelling ziet Red Bull, Monster of oppepdrankjes onder winkelmerken dus als verslavende middelen. Ze zitten in blikjes of shotjes, ze bevatten cafeïne, taurine en suiker en ze beloven dat ze je ‘vleugels geven’. Maar is energiedrank echt verslavend, zoals wiet of drank?

Woordvoerder Koen Burgerhout van Youz begint met een relativering. „We krijgen die jongeren heel incidenteel binnen. Een handjevol in de afgelopen twee jaar”, zegt hij. Maar bij dat handjevol, dat soms wel tien halveliterblikken pepdrank per dag wegklokte, waren de problemen wel fors. „Door langdurig excessief gebruik zijn die jongeren ernstig ontregeld. Ze waren hyperactief en tegelijkertijd doodmoe door slaapgebrek, met schooluitval en problematische thuissituaties tot gevolg. Die ouders wisten op enig moment ook niet meer wat ze ermee moesten.”

Het verband met de stevige inname van energiedrank legden ze thuis niet direct. Dat gebeurde pas toen de problemen te groot werden en de jongeren of hun ouders hulp zochten.

Stoppen en ontgiften

Die incidentele gevallen worden bij Youz op een vergelijkbare manier behandeld als een alcohol- of cannabisverslaving, legt Burgerhout uit. „Detox en stabilisatie” in jargon. Dus: eerst stoppen en ontgiften – met milde afkickklachten als hoofdpijn en onrust tot gevolg – en soms hulp van medicijnen. En daarna in balans zien te komen zonder ‘middelen’. Je leefstijl veranderen, de oorzaken van je verslaving achterhalen.

Vijf vragen over energiedrank: Tot 13 jaar is het advies: geen druppel

Ulco Schuurmans, forensisch arts en jeugdarts bij GGD Hart voor Brabant, herinnert zich twee jongens die waren opgepakt en in de cel zaten. „Die ene dronk een kratje energiedrank per dag en hij vroeg of hij die op cel ook kon krijgen, anders zou hij hartritmestoornissen krijgen”, vertelt Schuurmans. Het is hem misschien zo goed bijgebleven omdat hij het maar zelden ziet, jongeren die zoveel ‘pepsap’ drinken dat ze ziek worden als ze het niet krijgen.

Alles waar je niet zonder kunt, zou je een verslaving kunnen noemen. Maakt dat energiedrank tot een verslavend middel?

„Mensen zeggen dat ze verslaafd zijn aan chocola, aan tv-series, aan kopen. Ja, op die manier kun je ook verslaafd zijn aan de energiedrankjes”, zegt voedingswetenschapper Martijn Katan. Hij is bepaald geen lobbyist van de frisdrankindustrie; Katan toonde eerder het verband aan tussen frisdrank en obesitas, maar bij de vermeende gevaren van energiedrankjes plaatst hij wel kanttekeningen.

„Soms zijn er berichten over mensen die een hartstilstand kregen van energiedrankjes, maar dat is dan meestal in Amerika, waar je van die shotjes met enorme doses cafeïne hebt. Eén blikje Red Bull staat gelijk aan een kop slappe koffie. Om je daar een vergiftiging aan te drinken moet je met een krat op de wc gaan zitten en achter elkaar doordrinken.”

Ook over de onthoudingsverschijnselen maakt Katan zich niet al te veel zorgen. „Wanneer je gewend bent veel koffie te drinken, kan je barstende koppijn krijgen als je ermee stopt. Dat geldt net zo voor energiedrank als je die ineens laat staan. Maar de afkickverschijnselen zijn niet te vergelijken met een delirium. Als je het afpakt, hoef je echt niet 112 te bellen.”

Ook jeugdarts Schuurmans vindt verslaving niet het goede woord voor een stevige dagelijks inname van energiedrankjes – al is het niet zonder risico’s. „Obesitas, een slecht eetpatroon, is risico nummer één van drankjes met zoveel suiker. En als je het drinkt om de manco’s in je eigen functioneren te dichten, is dat ook niet goed. Die oppeppertjes putten je alleen maar uit, met als gevolg dat je er nog maar eentje neemt, en zo maar door. En uiteindelijk raakt ook je dag-nachtritme verstoord”, zegt Schuurmans. Maar is het schadelijk? „Hartproblemen of andere fysieke klachten zie ik in de praktijk niet.”

Vaker gedragsproblemen

Verslavend durft ook Jitse van Dijk, sociaal-medisch onderzoeker in Groningen, energiedrankjes nog niet te noemen. „Maar het gedrag zit er wel tegenaan.” Wat hij vaststelt na onderzoek onder bijna 9.000 (weliswaar Slowaakse) tieners: er loopt een pad tussen de consumptie van energiedrank en verminderde schoolprestaties en computergebruik. De jongeren uit het onderzoek die energiedrankjes dronken, hadden meer gezondheids-, gedrags- en schoolproblemen dan jongeren die ze niet dronken.

Van Dijk: „Wie veel achter computer zit, doet dat tot diep in de nacht, wordt dan slaperig, neemt energiedrank en gaat weer door. En de volgende dag op school heb je het weer nodig om bij de les te blijven. Het gewenste effect wordt niet bereikt, maar dat gevoel heb je dan wel.”

Of zoals Schuurmans zegt: „Die drankjes horen bij het hele gedrag. Het zijn vaak jongeren die meerdere problemen hebben, die ze gebruiken.”

Voor jongeren die bij Youz komen, maakt het niet uit of energiedrank aan de definitie van verslavend voldoet. Burgerhout: „Zij zijn door excessief gebruik in de problemen gekomen en hebben hulp nodig. Daarom benoemen en behandelen we het als een verslaving. Het gaat erom dat je leert omgaan met het leven zonder middelen.”