Turkije ‘pleegt professionele destructie op massale schaal’

Zuiveringen na couppoging Ontslagen na de mislukte coup treffen de levens van honderdduizenden families, schrijft Amnesty International in een rapport.

De Turkse docenten Semih Özakça en Nuriye Gülmen in Ankara op 13 mei, de 66ste dag van hun hongerstaking. Foto Adem Altan/AFP

De Turkse politie heeft zondag twee docenten, Nuriye Gülmen en Semih Özakça, opgepakt in Ankara. Ze zijn al 75 dagen in hongerstaking uit protest tegen hun ontslag, dat onderdeel is van de massale zuivering sinds de mislukte coup. Literatuurprofessor Gülmen en basisschooldocent Özakca deden op Twitter verslag van hun arrestatie. „De politie probeert het huis binnen te komen”, twitterde Gülmen. „Op dit moment proberen ze de deur te forceren.”

Özakça’s vrouw werd ook ingerekend, omdat ze zich verzette tegen de arrestatie. Ze publiceerde een live-video vlak voordat de politie het huis bestormde. „Jullie hebben hen vanochtend al ontboden”, zegt ze in de video tegen de agenten. „Deze mensen zijn naar het politiebureau gegaan om hun handtekening te zetten omdat ze onder gerechtelijke controle staan. Als er een arrestatiebevel was, dan hadden jullie vanochtend actie kunnen ondernemen.”

Ruim 100.000 mensen de toegang tot werk ontzeggen staat gelijk aan professionele destructie op massale schaal

Uit protest tegen de arrestatie van de hongerstakers verzamelden sympathisanten zich voor het politiebureau. „Al onze pogingen om met de aanklagers te spreken zijn afgewezen”, verklaarde Selçuk Kozağaçlı,, het hoofd van de Vereniging van Advocaten, tegen de betogers. „Maar wat we begrijpen uit de documenten is dat de politie vreest dat de hongerstaking resulteert in een snelle dood en kan uitmonden in een massaprotest.”

In een maandag gepubliceerd rapport (PDF) levert Amnesty International scherpe kritiek op de massale ontslagen bij de rechterlijke macht, de politie, scholen en universiteiten. „Ruim 100.000 mensen de toegang tot werk ontzeggen staat gelijk aan professionele destructie op massale schaal en is duidelijk onderdeel van een bredere politieke zuivering van echte en vermeende politieke tegenstanders”, stelt Andrew Gardner, onderzoeker van Amnesty, in een verklaring.

Bang voor represailles

Het rapport is gebaseerd op 61 gesprekken met ontslagen ambtenaren in Istanbul, Ankara en Diyarbakir. Ze vertellen dat ze geen andere baan kunnen vinden, want werkgevers zijn bang voor represailles. Ze hebben geen recht meer op sociale voorzieningen en leven noodgedwongen van hun spaargeld, steun van de vakbond of geld dat ze toegestopt krijgen van vrienden en familie. Velen hebben hun huis en auto moeten verkopen.

Turkse universiteiten zijn hard geraakt door de zuivering; bijna 5.000 academici zijn hun baan kwijtgeraakt. Aanvankelijk ging het om aanhangers van imam Fethullah Gülen, het vermeende brein achter de couppoging. Maar de zuivering strekte zich al snel uit naar andere academici die kritisch zijn over de regering. De Universiteit van Ankara, van oudsher een bolwerk van de oppositie, is hard getroffen.

„Op mijn faculteit zijn zeven van de elf docenten ontslagen”, zegt Sürreya Karacebey, universitair docent theater en literatuur die in januari is ontslagen. „Sommige faculteiten, zoals politicologie en sociale wetenschappen, dreigen te worden gesloten. Een groot aantal postdoctorale opleidingen en promotieprogramma’s is stopgezet. Masterscripties kunnen niet worden afgemaakt omdat er geen begeleiders meer zijn. Duizenden studenten zijn direct getroffen.”

Op mijn faculteit zijn zeven van de elf docenten ontslagen

De reden van Karacebeys ontslag is niet bekendgemaakt. Ze vermoedt dat het te maken heeft met een declaratie die ze heeft ondertekend, waarin de militaire operaties in het overwegend Koerdische zuidoosten van het land worden veroordeeld. „Alle ondertekenaars zijn hun baan kwijtgeraakt. De rector van de universiteit heeft een nauwe band met Erdogan, dus hij wil graag laten zien dat hij doet wat de regering wil.”

De ontslagen hebben geleid tot tal van protesten. Een groepje academici organiseert straatcolleges in Ankara voor studenten en andere geïnteresseerden. Hun motto is een beroemd citaat van Adorno: ‘science needs those who disobey it’. „Het idee is om kennis naar de mensen te brengen”, zegt Karacebey, een van de organisatoren. „We laten zien dat onderwijs niet beperkt is tot een gebouw.”

Zitprotest

Gizem, een studente psychologie die haar achternaam niet wil geven, houdt elke dag een zitprotest in de tuin van de faculteit met andere studenten. Ze houden bordjes omhoog met de namen van ontslagen docenten. Het is elke keer weer spannend, zegt ze, want tal van studenten zijn geschorst of van school gestuurd om hun ‘ongehoorzaamheid’. „Maar we laten ons niet bang maken. Anders is er straks niets meer om te verdedigen.”

De ontslaggolf onder academici wordt door sommigen omschreven als „intellectuele genocide”. Degenen die de kans hadden zijn uitgeweken naar het buitenland, op zoek naar werk. Maar de meeste weggestuurde academici mogen het land niet verlaten en zijn veroordeeld tot werkloosheid of laagbetaald, zwart werk. De zuiveringen hebben volgens Amnesty een „catastrofaal effect” op de levens van honderdduizenden Turkse families.

De ontslaggolf onder academici wordt door sommigen omschreven als ‘intellectuele genocide’

Het einde lijkt nog lang niet in zicht. Zondag zei president Erdogan dat de noodtoestand van kracht blijft tot Turkije „vrede en welvaart” heeft bereikt. De noodtoestand stelt hem in staat te regeren per decreet en met een pennenstreek ambtenaren te ontslaan, buiten parlementaire controle om.

Sommige academici hebben zichzelf van het leven beroofd na hun ontslag. Eén van hen was Mustafa Sadik Akdag, universitair docent aan de Ordu Universiteit in het gebied van de Zwarte Zee. Hij zou banden hebben met de Gülenbeweging. Hij liet een brief achter: „Niemand is verantwoordelijk voor mijn dood. Ik werd beschuldigd. Degenen die dit deden mogen zich verantwoorden voor God.”