Komt Trump als ‘Vriend van Zion’ naar Jeruzalem?

Trump in het Midden-Oosten Maandag is de Amerikaanse president aangekomen in Israël. Dinsdag gaat hij op bezoek bij de Palestijnse president Abbas. De grote vraag is: gaat Trump partij kiezen?

Trump bij de klaagmuur. Foto Ronen Zvulun/Reuters

Met een zwart keppeltje op zijn achterhoofd werd Donald Trump maandagmiddag de eerste zittende Amerikaanse president die de Klaagmuur in Oost-Jeruzalem bezocht. Officieel ging het hier om een privébezoek van Trump aan het heiligdom; er waren geen Israëlische politici bij. Zo omzeilde de president een netelige kwestie omtrent de status van de Oude Stad van Jeruzalem.

Trump kwam maandag vanuit Saoedi-Arabië aan in Israël. Hij sprak met premier Netanyahu en president Rivlin, en hij bezocht de Klaagmuur en de Heilig Grafkerk. Dinsdagochtend ontmoet hij de Palestijnse president Abbas, in Bethlehem. Terug in Jeruzalem op dinsdagmiddag, vlak voor vertrek, houdt hij een grote toespraak.
Zowel de Israëliërs als de Palestijnen proberen zichzelf al weken in de gunst van Trump te manoeuvreren. En zoals wel vaker staat hierbij een stad centraal die voor beide partijen als hoofdprijs geldt: Jeruzalem.

De Palestijnen claimen het Arabische Oost-Jeruzalem als hun hoofdstad. De Israëliërs gaan voor beide windrichtingen: de Calatrava-brug én het Shuafat-vluchtelingenkamp, vegan superfoods én baklava. Israëlische politici van enige statuur – rechts dus – reppen graag over Jeruzalem als de ‘eeuwige, ondeelbare hoofdstad van de Joodse staat’.

Nu zijn er een paar bedenkingen te maken bij dit statement. Ten eerste de politieke kwestie: hoort heel Jeruzalem bij Israël, inclusief de Oude Stad met haar eeuwenoude heiligdommen?

Donald Trump staat naast rabbijn Shmuel Rabinovitch (midden) tijdens zijn bezoek aan de klaagmuur. Links van de rabbijn staat zijn schoonzoon en adviseur Jared Kushner. Foto Mandel Ngan/AFP

Klaagmuur niet in Israël

Afgelopen week ontstond er gedoe in Israël toen een medewerker van het Amerikaanse consulaat had gezegd dat de Klaagmuur „niet in Israël” ligt. In werkelijkheid geldt de Oude Stad als door Israël bezet gebied. Geen land ter wereld, ook de VS niet, erkent het als deel van Israël.

Los van dit schier onoplosbare geschil, wat merk je als inwoner van Jeruzalem eigenlijk van die geroemde ondeelbaarheid? Het antwoord is: bijzonder weinig. In de praktijk zijn het Joodse en het Palestijnse stadsdeel volkomen gescheiden werelden.

Gevraagd naar de Oude Stad zegt de verkoper van een brillenzaak in het Mamilla-winkelcentrum dat hij daar nog nooit geweest is. Hij is 22 en heeft zijn hele leven in Jeruzalem gewoond. Zijn winkel bevindt zich op zo’n honderd meter van de historische stadsmuren. Wat daarachter schuilgaat, is hem evenwel volstrekt onbekend. „Dat is niet voor ons.”

Zij zeggen: wat moet je daar, bij de Joden? Blijf maar gewoon hier. Waar je hoort.

Een twintiger uit de moslimwijk van de Oude Stad

Met ‘ons’ bedoelt de brillenjongen ‘de Joden’. De Oude Stad kent weliswaar een Joodse wijk, waar de Klaagmuur staat en waar elke dag duizenden religieuze joden hun heil zoeken. Maar de meerderheid van de inwoners van de Oude Stad is Palestijn. En daar meng je je niet in, als Jood.

Deze aversie voor Oost-Jeruzalem wordt breed gedeeld. Een Joodse dierenarts noemt de Oude Stad „een hellegat”, een Joodse taxichauffeur weigert je mee te nemen naar de Olijfberg, en een legerwoordvoerster heeft nog nooit gehoord van de Salah e-Din-straat, de belangrijkste winkelstraat van Oost-Jeruzalem.

Natuurlijk, de Palestijnse aanslagen op Israëliërs hebben de angst flink aangewakkerd. Begin januari vonden nog vier soldaten de dood toen ze – in niemandsland tussen Oost en West – door een Palestijnse vrachtwagenchauffeur werden overreden. Ook in de Oude Stad waren er dodelijke aanslagen op Israëliërs. Het is niet onbegrijpelijk dat Joden deze gebieden liever mijden.

Eén groep Joden zet zich daarentegen juist met onverstoorbare ijver in voor Ondeelbaar Jeruzalem: de kolonisten. Het internationaal recht beschouwt hun huizen in Palestijns Oost-Jeruzalem als illegale nederzettingen.

Donald Trump loopt met Melania Trump in Jeruzalem. Foto Jonathan Ernst/Reuters

Mentale barrière

Er zijn ngo’s die als doel hebben een Joodse meerderheid te creëren in Oost-Jeruzalem. Dit doen ze bijvoorbeeld door duizelingwekkende bedragen te bieden op Palestijnse appartementjes. Soms krijgen ze hulp van de rechter: volgens de Israëlische wet hebben Joden recht op alle huizen waar ooit Joden hebben gewoond, ook al bivakkeren er al sinds mensenheugenis Palestijnen. Andersom geldt dit recht niet.

De mentale barrière tussen Oost en West bestaat overigens ook in Palestijnse hoofden. Een twintiger uit de moslimwijk van de Oude Stad gaat wel eens met een Joodse vriend een colaatje drinken in West. Daar wordt hij op aangekeken door zijn familie, zegt hij. „Zij zeggen: wat moet je daar, bij de Joden? Blijf maar gewoon hier. Waar je hoort.”

Het bezoek van Trump valt dinsdag samen met Yom Yerushalayim, Jeruzalemdag – een evenement waarbij vele honderden ultra-nationalistische Joden zwaaiend met vlaggen door diezelfde moslimwijk paraderen. De Palestijnse winkels langs de route zijn uit voorzorg gesloten. Tijdens deze jubileumeditie wordt gevierd dat Jeruzalem een halve eeuw ‘bevrijd’ is – na de Zesdaagse Oorlog in 1967.

Door de hele stad hangen billboards waarop de president als ‘Vriend van Zion’ wordt aangemerkt.

Deze bevrijdingsgedachte vindt veel weerklank bij Israëlische politici. De beste kans op vrede, zei premier Netanyahu vorige week bijvoorbeeld, is als de „Palestijnse fantasieën” over Jeruzalem „vernietigd” zouden worden. En hoe zou deze vernietiging beter gestalte kunnen krijgen dan als Trump, als eerste Amerikaanse president in de geschiedenis, Jeruzalem zou erkennen als de hoofdstad van Israël?

Zo’n statement zou Trumps zwalkende koers over het verplaatsen van de Amerikaanse ambassade naar Jeruzalem naar de achtergrond dringen. En zelfs zou hem vergeven worden dat hij van plan is dinsdag slechts een schamel kwartiertje door te brengen in Holocaustmuseum Yad Vashem. Door de hele stad hangen billboards waarop de president als ‘Vriend van Zion’ wordt aangemerkt. Aan de onberekenbare Trump de taak te bepalen welke fantasieën hij wil honoreren – en welke hij wil vernietigen.

Ivanka Trump bij de klaagmuur. Foto Heidi Levine/AFP

Lees ook: Volg de laatste ontwikkelingen via ons blog