Gepokt en gemazeld in Iraanse mix van politiek en religie

Hassan Rohani

De herkozen president is een pragmaticus die de fundamentalistische leiders durft te bekritiseren.

Foto Atta Kenare/AFP

Hoewel de vrijdag herkozen president Hassan Rohani zelf voortkomt uit de wereld van de Iraanse conservatieve geestelijken, heeft hij een veel betere neus voor wat de gemiddelde Iraniër wil dan zijn collega’s. „We kunnen mensen niet naar de hemel voeren met geweld en met een zweep”, verklaarde hij enkele jaren geleden. „Laat hen zelf hun pad naar de hemel kiezen.”

Veel kiezers waarderen zulke woorden, net als het feit dat Rohani in de campagne kritiek durfde te uiten op de nog altijd machtige fundamentalistische leiders. Zo hekelde hij „diegenen die tongen afsnijden en monden dichtnaaien”, een verwijzing naar de neiging van de fundamentalisten om elke vorm van kritiek meteen met harde hand te onderdrukken.

Tot ergernis van conservatieven twitterde hij enthousiast zijn felicitaties toen een Iraanse vrouw in 2014 een prestigieuze wiskundeprijs had gewonnen, met een foto van haar erbij, zonder hoofdbedekking. Dat is tegen de wet. Twitteren is bovendien formeel verboden.

Maar Rohani (68) weet hoever hij kan gaan. Hij is gepokt en gemazeld in de merkwaardige mix van politiek en religie die het bestuur van Iran al sinds de revolutie van 1979 kenmerkt. Hij weet dat hij niet ontkomt aan samenwerking met diezelfde conservatieve geestelijkheid.

Ook Rohani zelf volgde een theologische opleiding in de voor shi’ieten heilige stad Qom. Hij werd een volgeling van ayatollah Khomeiny. Als jonge geestelijke preekte hij tegen het bewind van de sjah, en werd herhaaldelijk gearresteerd.

Na de val van de sjah volgde een carrière in parlement en landsbestuur. In 2013 werd hij gekozen als president omdat de Iraniërs een hervormer in de immer pragmatische Rohani zagen, die hen meer vrijheid en welvaart zou kunnen brengen. Dat is maar deels gelukt. De vrouwen konden hun hijab iets naar achteren schuiven en Rohani wist in 2015 het belangrijke nucleaire akkoord met de VS en andere grote mogendheden te sluiten.

Maar de welvaart bleef uit. Velen beschuldigden hem ervan zich niet aan zijn woord te hebben gehouden. Desondanks vierden de meeste Iraniërs zaterdag feest, blij met nog eens vier jaar Rohani.