Formatieblog

Schippers weer in gesprek met fractievoorzitters

Schippers komt maandag met advies

Informateur Edith Schippers komt maandag met een advies over welke richting de formatie nu heen moet. Ze heeft er vertrouwen in dat daarmee "de boel in beweging komt", zei ze vrijdag na afloop van de gesprekken die ze met alle fractievoorzitters voerde. Hoewel "optisch nog niet zichtbaar", denkt Schippers dat er mogelijkheden zijn om uit de huidige impasse te komen.

Foto Remko de Waal/ANP

In de "achterliggende, verdiepende informatie" over de beweegredenen van partijen die fractievoorzitters haar hebben gegegeven ziet Schippers voldoende basis om een advies te geven. Ze denkt dat in een volgende fase meer mogelijkheden zijn.

Schippers zei te verwachten dat de Tweede Kamer dinsdag debatteert over haar advies en verslag.

Pechtold wil niet opnieuw met ChristenUnie aan tafel

D66-leider Alexander Pechtold ziet een nieuwe verkenningspoging met de ChristenUnie niet zitten. In plaats daarvan wil hij dat er een "stabiele meerderheidsregering" wordt gevormd uit een combinatie van de zeven grootste partijen minus de PVV (VVD, CDA, D66, GroenLinks, SP en PvdA). Dat heeft hij informateur Edith Schippers vrijdag laten weten.

Foto Remko de Waal/ANP

Het is voor Pechtold uitgesloten dat er een kabinet wordt gevormd zonder de VVD. Daarmee torpedeerde hij de 'Roemer-variant', waarin het CDA onder leiding van Sybrand Buma een centrum-links kabinet zou moeten vormen. De SP wil niet met de VVD regeren en ook de PvdA heeft regeringsdeelname al uitgesloten. "Uit deze zes partijen kan een vierpartijenregering gevormd worden", zei Pechtold.

Daarmee zei de D66'er in feite wat hij al sinds de dag na de verkiezingen zegt: dat hij een kabinet van VVD, CDA, D66 en GroenLinks wil. En zo is na een dag gesprekken tussen Schippers en de fractieleiders niemand echt opgeschoven.

Roemer wil informateurs D66 en CDA

Zowel Mark Rutte als Sybrand Buma openden vandaag de deur naar een coalitie van VVD, CDA, D66 en SP, maar SP-leider Emile Roemer heeft een ander voorstel. In een telefonisch gesprek met informateur Edith Schippers heeft hij vanmiddag voorgesteld om volgende week twee nieuwe informateurs van CDA- en D66-huize aan te stellen. Die moeten dan een centrum-linkse coalitie van CDA, D66, SP, PvdA, GroenLinks en 50Plus gaan onderzoeken.

Volgens Roemer is er bij vijf van die partijen bereidheid om een verkennend gesprek over zo'n coalitie aan te gaan, mits het CDA - dat in deze samenstelling de premier zou leveren - daarvoor open staat. CDA-leider Buma heeft al meerdere keren gezegd zo'n coalitie niet te zien zitten.

Segers: motorblok met SP of PvdA

Gesprekken tussen VVD, CDA en D66 met de SP of de PvdA liggen nu het meest voor de hand, adviseerde ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers verkenner Edith Schippers vanmiddag. Nu de onderhandelingen met GroenLinks en de verkenning met de ChristenUnie zijn gestrand, blijft die optie volgens Segers over.

Een nieuwe verkenning van het 'motorblok' met de ChristenUnie ziet Segers niet zo snel gebeuren. "Ik heb de bereidheid om de gesprekken aan te gaan, maar die is er bij D66 niet. De conclusie is getrokken." Mocht D66 alsnog met zijn partij willen onderhandelen, dan is Segers daartoe wel bereid.

Ook Asscher blijft bij oude standpunt

PvdA-leider Lodewijk Asscher heeft Edith Schippers telefonisch laten weten dat hij nog steeds vindt dat VVD, CDA en D66 weer met GroenLinks aan tafel moeten gaan zitten. Dat is ook wat hij maandag al tegen Schippers zei. Met het oog op de verkiezingsuitslag (de PvdA verloor 29 zetels) blijft zijn partij onbeschikbaar voor regeringsdeelname, herhaalde Asscher.

Later vanmiddag komen ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers (15:45) en D66-voorman Alexander Pechtold (16:30) nog langs bij Schippers.

Buma: vierpartijenkabinet 'enige mogelijkheid'

Ook Sybrand Buma van het CDA houdt vast aan wat hij al eerder gezegd heeft. Voor Buma is een kabinet van vier partijen de "enige mogelijkheid". Naast VVD, CDA en D66 zijn voor Buma de SP, de PvdA en de ChristenUnie een mogelijke kabinetspartners. Net als Rutte wil hij alleen weer met GroenLinks aan tafel gaan zitten als die partij "geen voorwaarden vooraf" stelt. "Je kan alleen praten zonder voorwaarden vooraf."

Foto Remko de Waal/ANP

De optie met de ChristenUnie, die eerder deze week mislukte nadat D66-leider Alexander Pechtold vooraf eisen op tafel legde tegenover CU-leider Gert-Jan Segers, is wat Buma betreft "nog niet van tafel". Het wordt moeilijk om vertrouwen op te bouwen, zegt Buma, maar het kan, mits D66 haar "blokkades" intrekt. Niettemin zei hij dat de 'Roemer-variant', waarin Buma als premier leiding zou geven aan een coalitie van CDA, SP, PvdA, ChristenUnie en D66 "niet reëel" is, omdat de partijen van Pechtold en Segers daarin ook zouden moeten samenwerken.

Zonder zelf te willen bewegen vatte Buma deze dag van informerende gesprekken goed samen: "Het wordt steeds moeilijker".

Rutte blijft bij meerderheidscoalitie

Mark Rutte blijft erbij: Nederland heeft een meerderheidscoalitie nodig van vier partijen. In zijn gesprek met informateur Edith Schippers herhaalde de VVD-leider wat hij al vanaf het begin van de formatie zegt. VVD, CDA en D66 moeten een vierde partij bereid vinden om mee te praten. Welke partij dat moet zijn, liet Rutte in het midden. De enige partij die de VVD uitsluit, zei Rutte, is de PVV van Geert Wilders.

Foto Remko de Waal/ANP

Ook de deuren naar zowel GroenLinks als de ChristenUnie staan nog steeds open voor Rutte. Over de ChristenUnie zei Rutte dat "we niet de luxe hebben om ze uit te sluiten". GroenLinks-leider Jesse Klaver hield vrijdagmorgen de deur naar de VVD ook open, maar alleen als er "inhoudelijke beweging" zou komen. Rutte wil de onderhandelingen met GroenLinks alleen heropenen als die partij geen "voorwaarden vooraf" stelt.

Mocht het met zowel de ChristenUnie als GroenLinks niet lukken, ziet Rutte ook mogelijkheden met "partijen die ver van ons afstaan, zoals de SP". Emile Roemer praat vandaag telefonisch met Schippers, maar heeft al eerder gezegd niet met de VVD te willen regeren.

Klaver: "Ik beweeg niet"

In wat het langste gesprek van de ochtend was heeft GroenLinks-leider Jesse Klaver informateur Schippers laten weten drie opties te zien om de formatie uit de impasse te halen. Het 'motorblok' van VVD, CDA en D66 laat elkaar los en gaat op zoek naar andere meerderheden; een minderheidskabinet; of "inhoudelijke beweging" bij andere partijen.

In dat laatste geval zou GroenLinks weer aan tafel kunnen gaan met het 'motorblok', zei Klaver. Maar dan moeten "inhoudelijke obstakels", zoals het eventueel sluiten van een deal met Libië om vluchtelingenstromen in te dammen, wel weggenomen worden. Die beweging zal dan van andere partijen moeten komen. Klaver zelf "beweegt niet", herhaalde hij na afloop tegenover de pers. "Er is voor ons een princiële ondergrens, daar bewegen we niet op. Nooit."

Foto Jerry Lampen/ANP

Als dat niet gebeurt, is een mindersheidscoalitie voor Klaver een "serieuze optie". Gesprekken tussen VVD, CDA en D66 voor zo'n coalitie noemde Klaver dan "het meest logisch".

Wilders: poging tussen VVD, CDA en PVV

Zelf noemde hij het een "interessante optie", maar Geert Wilders herhaalde vrijdagochtend bij informateur Schippers wat hij al sinds de verkiezingen zegt: er moet een formatiepoging komen van VVD, CDA en zijn PVV. Dit keer met als toevoeging dat PVV-Kamerlid Fleur Agema één van de drie informateurs moet worden, naast een VVD'er en CDA'er. Wilders: "Het is logisch dat er een poging komt met de drie grootste partijen."

2017-05-26 10:38:00 DEN HAAG - Geert Wilders (PVV) voorafgaand aan een gesprek met informateur Edith Schippers.Foto Remko de Waal/ANP

Foto Remko de Waal/ANP

Om zo'n poging te laten slagen zei Wilders "geen blokkades" te willen opwerpen, maar zijn 'minder Marokkanen'-uitspraak wil hij niet terugnemen. Juist die uitspraak is voor VVD en CDA altijd reden geweest om de PVV uit te sluiten van regeringsdeelname. "Ik ga niks terugnemen wat ik meen", zei Wilders.

Het alternatief voor gesprekken tussen zijn PVV en de VVD en het CDA is volgens Wilders dat er "maandenlang wordt doorgemodderd". Nieuwe verkiezingen zei hij niet te willen.

Krol: iedereen eigen regeerakkoord schrijven

Henk Krol is als eerste fractievoorzitter naar binnen bij informateur Edith Schippers. De leider van 50Plus heeft een eigen plan om de formatie uit de impasse te trekken: alle fractievoorzitters moeten een concept-regeerakkoord schrijven en dat inleveren bij Schippers. Haar ambtenaren moeten het dan anoniem maken want, zegt Krol: "Anoniem gaat het wél over de inhoud, in plaats van wie niet met wie wil".

Het plan is een uitgebreide versie van wat toenmalig PvdA-leider Wim Kok in 1994 deed. Nadat een eerste formatiepoging met de VVD en D66 was mislukt, moest Kok van koningin Beatrix een 'proeve' van een regeerakkoord schrijven. Dat slaagde: de twee liberale partijen sloten zich erbij aan en daarmee vormde het concept de basis van het eerste Paarse kabinet.

Na minder dan een half uur bij informateur Schippers binnen geweest te zijn kwam 50Plus-leider Henk Krol "dik tevreden" naar buiten. Hij zei "heel blij" te zijn met de reactie van Schippers op zijn plan, maar wilde niet zeggen wát die reactie dan precies was.

Gesprekken vandaag verder

Na de korte onderbreking van Hemelvaartsdag praten alle fractievoorzitters vandaag weer met informateur Edith Schippers over de vraag: hoe nu verder met de formatie? Vanaf tien uur komen achtereenvolgens langs in de Stadhouderskamer: Henk Krol (50Plus), Geert Wilders (PVV), Jesse Klaver (GroenLinks), Mark Rutte (VVD), Sybrand Buma (CDA), Lodewijk Asscher (PvdA), Gert-Jan Segers (ChristenUnie) en Alexander Pechtold (D66). Met Emile Roemer (SP), Thierry Baudet (FvD), Tunahan Kuzu (Denk) en Marianne Thieme (PvdD) spreekt Schippers vandaag telefonisch.

De verwachting is dat Schippers na vandaag een verslag maakt over haar werkzaamheden en haar opdracht inlevert. Dinsdag debatteert de Kamer dan over de impasse in de kabinetsformatie.

Het rooster van Schippers op vrijdag

Informateur Edith Schippers wil vrijdag nog gesprekken voeren met álle partijleiders. Zojuist zijn daarover details bekend geworden. Achtereenvolgens ontvangt ze Henk Krol (50Plus), Geert Wilders (PVV), Jesse Klaver (GroenLinks), Mark Rutte (VVD), Sybrand van Haersma Buma (CDA), Lodewijk Asscher (PvdA), Gert-Jan Segers (CU) en Alexander Pechtold (D66).

Met Emile Roemer (SP), Marianne Thieme (PvdD), Kees van der Staaij (SGP), Tunahan Kuzu (Denk) en Thierry Baudet (Forum voor Democratie) vindt telefonisch overleg plaats, aldus een persverklaring over de verkennende gesprekken.

De Kamer wil graag dinsdag debatteren over de impasse die momenteel rond de kabinetsformatie heerst. Daar stemde een meerderheid mee in na een voorstel van Asscher. Voorwaarde is wel dat Schippers dan haar verslag heeft afgerond over deze ronde gesprekken. Of haar dat maandag al lukt, is afwachten.

Lees ook over de mogelijke scenario's: Welke opties heeft Den Haag nu nog?

Kamer volgende week in debat over formatie

De Tweede Kamer praat hoogstwaarschijnlijk komende dinsdag over de impasse in de kabinetsformatie. Een ruime meerderheid steunde zojuist het verzoek van PvdA-leider Lodewijk Asscher om begin volgende week een debat in te plannen. Daarvoor is het wel nodig dat informateur Edith Schippers haar eindverslag van deze verkenning heeft afgerond, vindt een meerderheid. Schippers zal dit vermoedelijk op maandag kunnen doen, ze voert komende vrijdag mogelijk nog vervolggesprekken met de fractievoorzitters.

VVD-leider Rutte, D66-leider Pechtold en CDA-leider Buma zeiden allemaal dat Schippers geen deadline moet worden opgelegd. Als zij meer tijd nodig heeft voor haar verslag, moet ze die ook krijgen, vinden de drie partijleiders.

Eerder woensdag wilde Asscher nog deze woensdag debatteren over de impasse in de kabinetsformatie, maar Asscher paste zijn verzoek aan toen duidelijk werd dat Schippers woensdag nog geen eindverslag naar de Tweede Kamer zou sturen.

Schippers wil vervolggesprekken op vrijdag

In een brief aan Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib heeft informateur Edith Schippers bevestigd dat zij woensdag geen verslag aan de Tweede Kamer zal sturen over de formatie. Schippers is nog bezig met haar werkzaamheden, schrijft ze, hoewel ze wel vaart wil maken. "Ik zie het als mijn rol en verantwoordelijkheid om het onderzoek nauwgezet te doen en, zoals in mijn opdracht staat, op korte termijn af te ronden." Schippers vraagt de fractievoorzitters komende vrijdag beschikbaar te houden voor mogelijke vervolggesprekken.

VVD-leider Mark Rutte en D66-leider Alexander Pechtold werden net samen gesignaleerd op het Scheveningse strand door PVV-collega Geert Wilders:

Twitter avatar geertwilderspvv Geert Wilders Zojuist aan het Scheveningse strand... https://t.co/PGI9s0nxXH

Schippers komt woensdag niet met verslag

Informateur Edith Schippers komt woensdag niet met een verslag over de stand van zaken in de formatie. Dat heeft ze Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib laten weten, bevestigt haar woordvoerder. Schippers ziet haar opdracht nog niet als voltooid en zet haar werk woensdag voort. Hoe ze dat precies gaat doen, bijvoorbeeld door het organiseren van nieuwe gesprekken, kan haar woordvoerder nog niet zeggen.

PvdA-leider Lodewijk Asscher wil dat de Tweede Kamer woensdag nog debatteert over de ontstane patstelling in de formatie. Of hij voldoende steun krijgt voor een debat is nog onzeker, ook omdat er woensdag dus geen officieel stuk van Schippers zal komen om over te debatteren.

Asscher wil woensdag nog debat

PvdA-leider Lodewijk Asscher wil dat de Tweede Kamer woensdag nog in debat gaat over de impasse in de formatie. Hij vraagt zo'n debat woensdagmiddag bij de regeling van werkzaamheden aan (rond 13.30 uur). Het is nog onduidelijk of Asscher voldoende steun zal krijgen om woensdag nog een debat te houden.

Het debat moet wel voor de finale van de Europa League klaar zijn, zegt Ajax-fan Asscher in reactie op een tweet van BNR-journalist Laurens Boven:

Twitter avatar laurensboven Laurens Boven .@LodewijkA heeft liever een debat over de impasse in de #formatie dan een voetbalwedstrijd van Ajax. https://t.co/oUJo96dkZN
Twitter avatar LodewijkA Lodewijk Asscher @laurensboven Debat moet tijdig afgelopen zijn

Segers: ik moest bij voorbaat van alles inleveren

Foto ANP / Bart Maat

VVD en CDA zijn boos, de ChristenUnie verrast en teleurgesteld over de weigering van D66 om aan tafel te gaan. En om die reden zijn deze partijen behoorlijk open over wat er dinsdag tijdens het drie uur durende verkennende gesprek tussen Pechtold en Segers is gewisseld. Segers spreekt woensdag in het Nederlands Dagblad openlijk over hoe het misliep tussen hem en Pechtold. Segers zegt in het interview dat Pechtold met een hele lijst onderwerpen kwam waarop de ChristenUnie-leider al om concessies werd gevraagd, maar volgens Segers was dit verkennende gesprek niet bedoeld om al te onderhandelen. "Dat ik al van alles bij voorbaat zou moeten opgeven, kun je niet serieus nemen." Volgens de ChristenUnie gingen Pechtolds eisen niet alleen over medisch-ethische thema's, maar over heel scala aan onderwerpen

Segers zegt verder dat Pechtold "kennelijk de scepsis in zijn partij wilde wegnemen, maar dat kun je niet even in drie uur doen." De ChristenUnie-leider heeft de wil bij D66 om echt tot elkaar te komen "onvoldoende geproefd":

"Er zijn allerlei onderwerpen waarbij het voor D66 én ons heel ingewikkeld is. Maar de enige manier om erachter te komen of je daar uit kunt komen, is om stap voor stap te kijken of dat lukt. En niet via een pre-onderhandeling waarbij je al bij voorbaat van alles moet inleveren."

Volgens D66 was het de bedoeling om in het gesprek met Schippers "grote knelpunten" te inventariseren. "En wij bereiden dit soort gesprekken grondig voor", zegt een betrokkene woensdag tegen NRC. Pechtold vond het van belang om "alle zaken waar kabinetten over kunnen vallen" alvast op tafel te leggen - zeker omdat een coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie maar zou beschikken over één zetel meerderheid in de Tweede én Eerste Kamer.

D66 wil geen gesprek over mislukt overleg met de CU

Het woord impasse valt wel, sinds de verkennende gesprekken voorafgaand aan mogelijke onderhandelingen over een nieuw kabinet tussen D66 en ChristenUnie dinsdagavond stuk liepen. Het antwoord op de vraag hoe nu verder is niet eenvoudig.

De bal ligt bij VVD-leider Mark Rutte, analyseerde politiek redacteur Petra de Koning dinsdagavond. Later die avond lieten Rutte en CDA-leider Sybrand Buma weten woensdag een gesprek te willen met de leiders van D66 en de ChristenUnie om nog eens te praten over het mislukte overleg tussen die partijen. Rutte kwam tot die conclusie na een telefoongesprek met verkenner Edith Schippers, zei hij tegen persbureau ANP.

Het duurde niet lang tot ook dit initiatief weer in de kiem werd gesmoord. Iets na half één liet D66 weten nog een gesprek "niet zinvol" te vinden, waarmee de impasse compleet is.

De nieuwe weigering van D66 zal het oordeel over die partij bij de VVD en het CDA weinig goed hebben gedaan. Dinsdag schreef politiek redacteur Petra de Koning al hoe er bij die twee partijen met woede en verbazing op de houding van D66 werd gereageerd. "Hij is helemaal de weg kwijt”, luidde een oordeel over D66-leider Alexander Pechtold.

Schippers: "Het wordt er niet makkelijker op."

Informateur Schippers heeft kort na het mislukken van de gesprekken tussen ChristenUnie en D66 kort de pers te woord gestaan. "Ik heb niet veel te mee te delen. Mij is gebleken dat er niet voldoende wil is bij de fractievoorzitters om met elkaar in gesprek te gaan in verschillende samenstellingen."

De informateur gaf een dat ze "even wil nadenken" over de ontstane situatie. Over of een minderheidskabinet nu tot de mogelijkheden behoort, hield ze zich op de vlakte. "Dat moet eerst uitputtend onderzocht worden". Over de ontstane impasse stelde ze dat het er niet makkelijker op wordt.

Schippers reageerde niet op de vraag of ze haar opdracht als informateur naar de Tweede Kamer terugstuurt.

Verkennende gesprekken D66 en ChristenUnie stukgelopen

D66 en ChristenUnie gaan niet onderhandelen over een nieuw kabinet. Er zou geen basis zijn om de besprekingen door te zetten. Over welke onderwerpen de gesprekken zijn stukgelopen, houden Alexander Pechtold (D66) en Gert-Jan Segers (CU) zich stil.

Dinsdagmiddag hadden de twee partijen onder informateur Schippers verkennende gesprekken gevoerd. Die zouden drie uur hebben geduurd en worden door Pechtold tegenover het ANP omschreven als "intensief". Segers stelt dat er veel onderwerpen in die drie uur zijn besproken maar: "aan het eind moet je de streep trekken. Is het voldoende om door te praten? Toen hebben we elkaar diep in de ogen gekeken, en gezegd, dat is het niet."

Onderhandelen met de ChristenUnie was met name voor D66 lastig. De twee partijen liggen mijlenver uit elkaar over bijvoorbeeld medisch-ethische kwesties. Pechtold had een samenwerking met de ChristenUnie eerder "onwenselijk" genoemd.

Vermoedelijk zal informateur Schippers later op dinsdag met een eindverslag komen.

Segers en Pechtold binnen bij Schippers

Foto ANP / Bart Maat

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers en D66-voorman Alexander Pechtold zijn even voor 15.30 uur begonnen aan hun "verkennend gesprek" onder leiding van informateur Edith Schippers. Uit het gesprek, waaraan de Tweede Kamerfracties van D66 en ChristenUnie eerder op dinsdag hun fiat gaven, moet blijken of beide partijen voldoende vertrouwen in elkaar hebben om met VVD en CDA te gaan onderhandelen over een nieuw kabinet.

CDA-leider Sybrand Buma zei dinsdag in de Tweede Kamer dat hij het logisch vindt dat D66 en ChristenUnie eerst samen om tafel te gaan. "We hebben allemaal gezien wat er de afgelopen week gebeurd is. We weten dat er veel opgeruimd moet worden van de afgelopen week. Het lijkt mij dat dat ook de reden is dat er nu stap voor stap wordt gewerkt", zei Buma.

Buma doelt met zijn uitspraken op de aversie die in beide partijen bestaat tegen samenwerking in een kabinet. D66-leider Pechtold zei afgelopen week herhaaldelijk dat voor zijn partij samenwerken met de ChristenUnie "onwenselijk" is, vanwege grote verschillen op bijvoorbeeld medisch-ethisch gebied en Europa. Bij de ChristenUnie, die afgelopen zaterdag congres hield, zijn velen weer teleurgesteld in de afwijzende houding van D66, waarmee de partij de afgelopen jaren goed samenwerkte bij het verlenen van steun aan financiële hervormingen van het kabinet-Rutte II.

Ook ChristenUnie bereid tot verkennend gesprek

Foto ANP / Bart Maat

De ChristenUnie is net als D66 bereid tot een verkennend gesprek over de formatie van een kabinet. Dat zei fractievoorzittert Gert-Jan Segers dinsdag na afloop van het fractieberaad van zijn partij. Segers heeft "een mandaat gekregen" van zijn fractie om het gesprek met D66 aan te gaan. "Wij willen zien of dat voldoende basis geeft voor onderhandelingen", zei Segers.

Segers hield het kort, maar zei nog wel dat hij "eraan hecht om te zeggen dat onze standpunten voor de verkiezingen dezelfde zijn als daarna". De CU-voorman doelt op het beeld dat zijn partij niet meer principieel tegen het D66-voorstel rond 'voltooid leven' zou zijn, waarin wordt geregeld dat mensen die hun leven voltooid achten stervenshulp kunnen krijgen. Segers wilde dat maandag geen breekpunt meer noemen, maar dat wil niet zeggen dat zijn partij niet nog altijd mordicus tegen het voorstel is.

Segers en Pechtold gaan na de stemmingen in de Tweede Kamer dinsdag bij Schippers langs. Dat is naar verwachting rond 15.15 uur.

D66 bereid met ChristenUnie te praten

Foto ANP / Bart Maat

D66 is bereid om een verkennend gesprek te voeren met de ChristenUnie over onderhandelingen over een nieuw kabinet. Dat zei D66-leider Alexander Pechtold zojuist na afloop van de fractievergadering van zijn partij. Pechtold gaat later dinsdag om tafel met informateur Schippers en ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers voor een verkennend gesprek, waarin zal moeten blijken of er voldoende vertrouwen bij beide partijen is om te gaan onderhandelen met elkaar en VVD en CDA.

De fractie van D66 was bijna drie uur in beraad over de vraag van informateur Schippers om de optie met de ChristenUnie te verkennen. Die tijd was volgens Pechtold nodig omdat hij zich wilde verzekeren van de steun van alle negentien fractieleden van zijn partij. De combinatie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zou namelijk uitkomen op 76 zetels, een meerderheid van slechts één zetel in de Tweede Kamer. De fractie heeft "uitgebreid" over praten met de ChristenUnie gesproken en geconcludeerd dat er "de bereidheid moet zijn om een gesprek te hebben".

Pechtold zei dat "het van groot belang is dat je op een coalitie uitkomt waar geen enkel ongeluk meer in kan zitten". Hij wil daarom met Segers en Schippers het gesprek "serieus en op de inhoud aangaan". Hij zegt dat "er heel veel aan de orde zal komen".

Een kabinet met de ChristenUnie is bepaald niet de eerste voorkeur van D66, herhaalde Pechtold. Hij zei het ook niet met de conclusie van Schippers eens te zijn dat deze combinatie van vier partijen "de laatste optie" is die nu onderzocht kan worden. Pechtold prees zijn eigen partij voor de opstelling tijdens de formatie tot nu toe. "Ik voel me geenszins verantwoordelijk voor de moeilijke fase. D66 heeft meerdere varianten op tafel gelegd."

Fracties nog altijd in beraad

De fracties van D66 en de ChristenUnie zijn nog altijd in beraad over of de partijen moeten gaan onderhandelen met elkaar en VVD en CDA. Bij de ChristenUnie werd de vergadering zojuist onderbroken, maar zijn ze nog in overleg, zeiden fractieleden. De Kamerleden praten met partijleider Gert-Jan Segers verder op zijn kamer.

De D66-fractie is al sinds 9.30 uur vanochtend in beraad.

Fractieberaad D66 korte tijd geschorst

De fractievergadering van D66 is na anderhalf uur geschorst, meldt onze verslaggever in de Tweede Kamer Thijs Niemantsverdriet:

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Pechtold en Koolmees nu weg uit fractieberaad samen op de kamer van Koolmees. Ze houden de spanning erin. #formatie

De schorsing duurde maar kort: na een minuut of tien werd het fractieberaad hervat.

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Wordt D66 in deze #formatie de nieuwe eigenaar van De Deur? @cdavandaag #wachtenwachtenwachten

Fractievergadering D66 begonnen

D66 is dinsdagochtend even na 9.30 uur begonnen aan de fractievergadering waarop wordt besloten of de partij bereid is te gaan onderhandelen met VVD, CDA en ChristenUnie over een nieuw kabinet. Informateur Edith Schippers maakte maandag aan het einde van de dag bekend dat alleen deze combinatie van vier partijen op dit moment niet op blokkades stuit en dus de enige optie is om nu te onderzoeken.

Ook de fracties van VVD, CDA en ChristenUnie zijn dinsdagochtend bijeen, maar de verwachting is dat deze fracties zeker zullen instemmen. ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers zei maandag dat zijn partij bereid is om te gaan praten als dat door andere partijen gewenst is. Het D66-wetsvoorstel rond 'voltooid leven' noemde hij niet langer een breekpunt, waarmee hij een opening aan D66 leek te bieden. "Ik heb gezegd dat ik in alle openheid wil spreken, alles ligt op tafel, ook hele ingewikkelde onderwerpen", aldus Segers.

Pechtld wilde dinsdag voor de fractievergadering nog niet zeggen of zijn fractie zal instemmen. Hij wees erop dat een coalitie an VVD, CDA, D66 en ChristenUnie maar een kleine meerderheid in de Tweede Kamer heeft van "76 zetels waar ook iedere D66-zetel telt". Volgens hem is het goed dat ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers heeft laten weten dat er geen breekpunten zijn. "Dat klinkt beter dan: er is een breekpunt. Maar ik wil wel weten wat dat betekent", aldus Pechtold.

Als de vier fracties instemmen, organiseert informateur Schippers naar verwachting nog een verkennend gesprek tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Als daarin wordt besloten dat de partijen inderdaad om tafel gaan, stuurt Schippers later dinsdag haar eindverslag van deze verkenningsronde naar de Tweede Kamer. De Kamer debatteert dan vermoedelijk dinsdagavond of woensdag over haar verslag en de volgende stap in deze formatie.

D66-leider Alexander Pechtold dinsdag voor aanvang van de fractievergadering van zijn partij. Foto ANP / Bart Maat

Fracties van D66 en ChristenUnie beslissen dinsdag

De Tweede Kamerfracties van D66 en ChristenUnie bepalen dinsdag of de coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie een kans gaat krijgen. Dit is de enige serieuze mogelijkheid op dit moment om een meerderheidscoalitie te vormen, aldus informateur Edith Schippers maandagmiddag na een dag vol overleg.

Zowel D66-leider Alexander Pechtold als CU-leider Gert-Jan Segers had Schippers eerder gezegd dat een coalitie met hen en VVD en CDA pas een optie zou zijn als alle andere mogelijkheden van tafel waren. Pechtold kwam maandag met het voorstel om de SP en PvdA aan de informatietafel uit te nodigen maar beide partijen bedankten vervolgens voor die eer. "Toen bleef er maar één optie over en dat is VVD, CDA, D66 en ChristenUnie", aldus Schippers

Als beide fracties dinsdagochtend groen licht geven, komt Schippers later die dag met een verslag. Dat zal normaal gesproken woensdag in de Tweede Kamer worden besproken. Schippers wilde weinig kwijt over de kans van slagen van de vier-partijencoalitie waarover nu waarschijnlijk gepraat gaat worden.

"Waar een wil is, is een weg. Het hangt er van af of alle partijen die aan tafel schuiven het zien zitten."

Schippers staat pers om 17.30 uur te woord

Informateur Edith Schippers geeft om 17.30 uur bij de ingang van de Stadhouderskamer een verklaring tegenover de pers over de voortgang van de formatie.

Schippers rondt gesprekken af, hoe nu verder?

50Plus-leider Henk Krol was maandag als laatste partijleider te gast bij informateur Edith Schippers. Hij herhaalde zijn boodschap dat 50Plus bereid is mee te denken over een vijfpartijenkabinet indien zo'n kabinet onderzocht gaat worden. Voorkeuren voor een combinatie noemde hij niet.

Het is nu wachten op mededelingen van informateur Schippers. De vraag is of zij nog meer gesprekken gaat voeren of deze verkenningsronde als afgesloten beschouwd en haar eindverslag gaat schrijven. Bijna alle partijen namen ondanks het "moment van reflectie" maandag hetzelfde standpunt in over hun voorkeuren. Alleen D66-leider Alexander Pechtold kwam met een nieuw voorstel, een vijfpartijenkabinet van VVD, CDA, D66, SP en PvdA, maar dat werd door d SP en PvdA direct afgeschoten. Dat betekent dat de combinaties van het 'motorblok' van VVD, CDA, D66 met de SP en/of de PvdA voorlopig van de baan lijken. De enige combinatie waar nog altijd geen echte blokkade op ligt is die van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie, hoewel D66 deze optie "onwenselijk" vindt.

Segers herhaalt: ChristenUnie is bereid om te praten

De ChristenUnie is bereid om aan de onderhandelingstafel plaats te nemen "als andere gesprekspartners ons gewenst vinden". Dat was de boodschap van ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers zojuist na zijn gesprek met informateur Edith Schippers. De houding van de ChristenUnie is daarmee niet veranderd ten opzichte van vorige week.

Foto ANP / Jerry Lampen

D66 heeft tot nu toe steeds gezegd het "onwenselijk" te vinden om met VVD, CDA en ChristenUnie om tafel te gaan, met name vanwege de grote verschillen tussen D66 en de ChristenUnie. Segers erkent dat er grote verschillen zijn en dat gesprekken met D66 niet makkelijk zullen worden. "Ik weet niet of de verschillen te overbruggen zijn. Maar daar kom je pas achter als je gaat praten."

Eén van de grootste inhoudelijke verschillen tussen D66 en ChristenUnie zit op een van de medisch-ethische kwesties, namelijk 'voltooid leven'. D66 wil dat het voor mensen die hun leven voltooid achten mogelijk wordt om hulp te krijgen bij zelfdoding, terwijl de ChristenUnie hier fel op tegen is. Toch wil Segers dit geen breekpunt meer noemen, zoals hij eerder wel deed. "Ik heb gezegd dat ik in alle openheid wil spreken, alles ligt op tafel, ook hele ingewikkelde onderwerpen."

Ook Henk Krol komt nog langs bij Schippers

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers is inmiddels binnen bij informateur Edith Schippers. De informateur maakte zojuist bekend dat ook 50Plus-leider Henk Krol maandag nog bij Schippers op gesprek gaat, om 15.45 uur. Verder heeft Schippers telefonisch overleg gevoerd met partijleiders Marianne Thieme (Partij voor de Dieren), Kees van der Staaij (SGP), Tunahan Kuzu (Denk) en Thierry Baudet (Forum voor Democratie).

Asscher blijft erbij: PvdA niet beschikbaar

Foto ANP / Jerry Lampen

Het voorstel van D66 voor een vijfpartijenkabinet van VVD, CDA, D66, SP en PvdA lijkt binnen twee uur van tafel nu ook PvdA-leider Lodewijk Asscher, in navolging van SP-leider Roemer, heeft gezegd dat hij niet beschikbaar is voor deze variant. Hij noemde het voorstel van D66-leider Pechtold "creatief", maar Asscher blijft erbij dat de PvdA niet aan zet is bij de onderhandelingen vanwege de enorme verkiezingsnederlaag van de partij.

Asscher ziet ook grote inhoudelijke verschillen tussen de partijen van het 'motorblok' van VVD, CDA en D66 en zijn partij. De PvdA-leider herhaalde het advies dat hij vorige week ook aan informateur Schippers gaf: hij vindt dat VVD, CDA en D66 opnieuw met GroenLinks om tafel moeten om te kijken of deze vier partijen eruit kunnen komen. Asscher vindt het nog altijd onduidelijk waarom de onderhandelingen tussen de vier partijen zijn mislukt.

Over een centrumlinkse coalitie onder leiding van het CDA, wat SP-leider Roemer voorstelt, wilde Asscher niet veel kwijt. Hij zegt dat hij eerst van CDA-leider Buma zou moeten horen of dat hij zo'n optie kansrijk vindt.

Roemer ziet niets in vijfpartijenkabinet van D66

De SP is niet bereid om met VVD, CDA, D66 en de PvdA om de tafel te gaan om te onderhandelen over een kabinet van vijf partijen. Met dat voorstel kwam D66-leider Alexander Pechtold maandag, maar Roemer ziet hier niets in. Naast dat hij regeren met de VVD nog altijd uitsluit, vindt hij dat bij een vijfpartijenkabinet één partij "het vijfde rad aan de wagen" is, waarmee hij bedoelt dat die partij niet nodig is voor een meerderheid in de Tweede Kamer. Roemer noemt het bovendien "politieke zelfmoord" voor linkse partijen om zomaar aan te schuiven bij het in zijn ogen rechtse motorblok van VVD, CDA en D66.

Roemer denkt dat het niet zal lukken een vierde partij bereid te vinden aan te schuiven bij het motorblok en vindt daarom dat er nu serieus gekeken moet worden naar de voorkeur van de SP, namelijk een centrumlinkse coalitie van CDA, D66, GroenLinks, SP, PvdA en eventueel de ChristenUnie of Partij voor de Dieren. Hoewel CDA-leider Buma niets voor deze variant voelt, heeft Roemer de indruk dat alle andere partijen in die combinatie wel bereid zijn hierover na te denken. Roemer heeft Schippers geadviseerd om CDA, D66 en de SP samen uit te nodigen om over deze optie te praten. Dat de PvdA niet bereid lijkt momenteel in een coalitie te stappen snapt Roemer, maar de SP-leider heeft de indruk dat PvdA-leider Asscher "openstaat voor een gesprek als veel opties wegvallen". Asscher zou na Roemer op gesprek bij Schippers komen.

Klaver: GroenLinks nu niet aan zet

De rol voor GroenLinks bij de formatie is voor dit moment uitgespeeld. Dat was de boodschap van GroenLinks-leider Jesse Klaver zojuist in zijn gesprek met informateur Edith Schippers. Vorige week maandag liepen de onderhandelingen tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks stuk. Klaver vindt dat er nu gekeken moet worden naar een combinatie van partijen die elkaar de minste blokkades opleggen. "Daar heb ik expliciet aan toegevoegd: kijk naar partijen die überhaupt met elkaar zouden willen praten", aldus Klaver.

D66 wil vijfpartijenkabinet van VVD, CDA, D66, SP en PvdA

Foto ANP / Jerry Lampen

De volgende formatiebesprekingen zouden met vijf partijen moeten plaatsvinden: VVD, CDA, D66 met de SP en PvdA. Dat heeft D66-leider Alexander Pechtold deze maandagochtend geadviseerd aan informateur Schippers. Het is voor Pechtold niet zijn voorkeursscenario maar zijn ,,vierde variant". Na de blokkades die vorige week door verschillende partijen waren opgeworpen - de SP sluit de VVD nog altijd uit; de PvdA wil nog steeds niet meepraten en D66 zelf noemt de ChristenUnie als vierde coalitiepartner ,,onwenselijk" - vindt Pechtold de vijfpartijenoptie het beste. Deze voldoet aan de twee criteria die D66 na het klappen van de gesprekken met GroenLinks heeft gesteld: ,,een stabiele meerderheid" in het parlement - 94 zetels in de Tweede Kamer; 52 in de senaat - en een kabinet ,,dat links en rechts verbindt".

De fractievoorzitter van D66 heeft dit nieuwe voorstel dit weekend al besproken met de leiders van SP en PvdA, Emile Roemer en Lodewijk Asscher. Pechtolds woordvoerder liet desgevraagd weten dat hij daarbij geen nee heeft gehoord.

Buma roept partijen op blokkades op te heffen

Foto ANP / Jerry Lampen

CDA-leider Sybrand Buma, die zojuist als tweede partijleider langsging bij informateur Edith Schippers, hoopt dat partijen die blokkades hebben geformuleerd die laten vallen om onderhandelingen over een nieuw kabinet mogelijk te maken. "Het wordt nu wel tijd om echt tot keuzes te komen", zei Buma. Met blokkades doelt Buma op de weigering van de SP om met de VVD te praten, de afwijzende houding van D66 tegenover de ChristenUnie en de weigering van de PvdA om überhaupt aan de onderhandelingstafel te komen.

Buma vindt het "realistisch" om te kijken naar een kabinet van vier partijen, waarbij het voor de hand ligt dat de drie grootste partijen (VVD, CDA en D66) gaan praten met een vierde partij. Welke partij dat moet worden wil Buma net als Rutte niet zeggen. "Ik ga niet beperken zodat het moeilijker wordt", aldus Buma. De CDA-leider zei dat hij dit weekend "voortdurend" contact heeft gehad met collega's, maar wilde niet zeggen met wie.

Rutte houdt vast aan eerder advies, spreekt geen voorkeur uit voor CU, SP of PvdA

Foto ANP / Jerry Lampen

Voor premier Rutte, maandagochtend de eerste partijleider die bij informateur Schippers op bezoek ging, heeft het "weekend van reflectie" geen nieuwe inzichten opgeleverd. De VVD-leider kwam met hetzelfde advies door als hij vorige week al had gegeven. De volgende formatieronde zal wat Rutte betreft moeten gaan tussen de drie partijen van het motorblok (VVD, CDA, D66) met ,,hetzij de Socialistische Partij, dan wel de ChristenUnie, dan wel de PvdA", zei hij na afloop van zijn ruim half uur durende gesprek met Schippers. Hij wilde in deze drie varianten geen voorkeur aangeven.

De premier reageerde laconiek op de opmerkingen van verschillende partijprominenten in het afgelopen weekend - onder meer van ChristenUnie, SP en D66 - die allerlei partijpolitieke blokkades opwierpen voor de komende informatieronde. ,,Ik vond dat wel meevallen, eigenlijk", zei Rutte. ,,We zijn allemaal gezegend met oudgedienden die doorgaans in het weekend bereid zijn hun opvattingen te geven." Hij zelf zal na zijn politieke loopbaan aan dat geroep vanaf de zijlijn nooit mee doen. ,,Ik heb me één ding voorgenomen: als ik eenmaal weg ben uit Den Haag; u zult me nooit meer zien."

Partijleiders gaan weer langs bij informateur Edith Schippers

Schippers maandag bij aankomst bij de Stadhouderskamer. Foto ANP / Bart Maat

Ze gaf de partijen een "lang weekend" om na te denken over hoe men verder wil. Na dit "moment van reflectie" ontvangt informateur Edith Schippers maandag verschillende lijsttrekkers weer om te horen of iets in hun opstelling is veranderd. Het is echter de vraag of ze met een nieuwe boodschap zullen langskomen.

De formatie leek vrijdag in een impasse te komen, omdat D66 zich bleef verzetten tegen formatiegesprekken waarbij naast de VVD en het CDA, ook met de ChristenUnie zou worden gepraat. Het "moment reflectie" lijkt wat die houding betreft nog weinig veranderd te hebben: dit weekend toonde twee D66-kopstukken zich in de media tegenstander van een coalitie met de ChristenUnie. D66-kopstuk en wethouder in Amsterdam Kajsa Ollongren noemde gesprekken met de ChristenUnie in het televisieprogramma WNL op Zondag "een fase die we kunnen overslaan". Oud-partijleider Jan Terlouw sloot zich daarbij aan.

Vóór het weekend bleef de SP weigeren om rond de tafel te gaan met de VVD. Ook de PvdA stond afwijzend tegen aanschuiven bij formatiegesprekken: door het grote verlies bij de verkiezingen ziet die partij voor zichzelf voorlopig geen rol weggelegd.

Schippers ontvangt maandag om 10:00 uur allereerst VVD-leider Mark Rutte, gevolgd door CDA-voorman Sybrand Buma, D66-leider Alexander Pechtold, Jesse Klaver van GroenLinks, SP'er Emile Roemer, PvdA-leider Lodewijk Asscher en Gert-Jan Segers van de ChristenUnie. Met Geert Wilders van de PVV is telefonisch al contact geweest.