De werkelijkheid blijkt nog gekker

Tv-serie Seizoen 5 van House of Cards komt eraan. Frank Underwood is geen Donald Trump; hij is eerder het type politicus tegen wie Trump zich afzet.

De Amerikaanse president Frank Underwood (Kevin Spacey) en zijn vrouw Claire (Robin Wright) in de serie House of Cards. Foto's David Giesbrecht / Netflix

Voor de vijfde keer maakt Washington zich op voor een nieuw seizoen van House of Cards, de Netflix-serie die de Amerikaanse hoofdstad zo genadeloos afschildert. Ieder jaar is president Frank Underwood even overal: op billboards, die niet te onderscheiden zijn van echt campagnemateriaal. In tv-spotjes. Of op het White House Correspondents’ Dinner, waar Underwood (Kevin Spacey) in 2013 een grote rol kreeg. Prominente politici, journalisten en medewerkers van toenmalig president Barack Obama verschenen in een filmpje met Underwood, die onder meer zei: „Het is zo moeilijk om grappen te schrijven over een stad die zelf al een grap ís.”

Maar het is inmiddels 2017. En Washington is in korte tijd grondig veranderd, net als heel Amerika. De hoofdstad heeft kennisgemaakt met Donald Trump, met onvoorstelbare intriges, schandalen en plotwendingen. Washington kijkt niet langer naar fictie op Netflix, maar kijkt op Twitter om te griezelen.

House of Cards is grensverleggend, en de belangrijkste politieke serie sinds 2012. De van oorsprong Britse serie raakte als eerste een diep Amerikaans wantrouwen tegen de federale overheid. Het cynisme en nihilisme van Frank Underwood kwamen overeen met de ideeën van Amerikanen over hun politieke stelsel. Ook als een van de eerste grote Netflix-series, in één keer online te bekijken, was House of Cards grensverleggend. Talloze Amerikanen hebben dankzij deze serie leren bingewatchen.

Maar als de voortekenen niet bedriegen, zijn de hoogtijdagen van House of Cards voorbij. De buzz over het vijfde seizoen, te zien vanaf 30 mei, is een stuk minder – je hoort er eigenlijk niemand over. Toen de serie vorige week probeerde de spanning op te voeren met een geheimzinnige aankondiging van Claire Underwood, leidde dat nauwelijks tot reacties. Er was gewoon te veel aan de hand in het echte Washington, en de Rusland-affaire zoog alle energie op. De werkelijkheid is gekker dan fictie.

Dat is de eerste reden waarom het House of Cards-tijdperk zijn einde nadert. Dat de president van de VS een FBI-directeur ontslaat, die onderzoek doet naar diezelfde president, dat de president er vervolgens over pocht bij Rusland, ook onderwerp van het onderzoek – Beau Willimon en de andere schrijvers hadden zo’n verhaallijn waarschijnlijk niet aangedurfd.

Lees ook de recensie van het vijfde seizoen: Ja, Frank en Claire Underwood zijn nog even vilein

Iets grotesks

Vaak wordt gezegd dat Frank Underwood een Trump avant la lettre is. Oppervlakkig gezien zijn er overeenkomsten, ook in het vijfde seizoen (het script werd geschreven vóór de verkiezingen). Net als Trump heeft Underwood iets grotesks, een diep geloof in eigen kunnen. „Ik weet wat mijn volk denkt, terwijl ze naar het kasteel staren en overpeinzen: wat doet de koning vanavond?” Robin Wright (Claire Underwood) legde onlangs ook een verband tussen Frank Underwood en Donald Trump. „Hij heeft al onze ideeën voor het zesde seizoen gestolen”, grapte ze. „Ik weet niet meer hoe het verder moet.”

Maar in werkelijkheid is Underwood eerder een afspiegeling van de archetypische politicus tegen wie Trump zich in zijn campagne afzette; de insider, de machtswellusteling, de vleesgeworden corruptie. Toen Trump zijn aanhang ‘Drain the swamp’ liet scanderen, ‘Leg het moeras droog’, zullen veel kiezers aan Frank Underwood gedacht hebben. Underwood is Trump niet, maar maakte hem wel mogelijk.

Een goede politieke tv-serie voelt de stemming in het land omslaan, en speelt daarop in. House of Cards werd groot in de jaren dat er nauwelijks grote schandalen in Washington waren, maar de kijk op politiek somberder werd. De Trump-revolutie moest nog komen, maar het sentiment van die revolutie werd al duidelijk in de serie. Washington werd gedefinieerd als stinkend moeras.

Die anticyclische tegendraadsheid maakte de serie ijzersterk. Het doet denken aan het succes van The West Wing in de post-Lewinsky-jaren van Bill Clinton en de 9/11-periode van George W. Bush. Terwijl Washington geteisterd werd door politiek gemanipuleer, snakte Amerika naar een serie over idealisme en politiek spel als deugd.

Het Washington van Frank Underwood is inmiddels de geaccepteerde werkelijkheid geworden. Zowel het cynisme als de stroom aan bizarre gebeurtenissen is voor Amerikanen normaal. House of Cards kan zich niet meer tegen de status quo afzetten, zoals in voorgaande jaren, de fictie omarmt de werkelijkheid nu. Dat gevecht kan de serie moeilijk winnen. Tenzij Frank Underwood een list verzint.