De afbrokkelende identiteit van Manchester United

Finale Europa League

Manchester United drijft sinds de dagen van Sir Alex Ferguson steeds verder af van de oorsprong. Likes wegen zwaarder dan mooi voetbal.

Manchester United in de gloriedagen van Alex Ferguson (links), na de finale van de Champions League tegen Bayern München in 1999. Met David Beckham (links), David May (boven), Nicky Butt, keeper Peter Schmeichel (rechts), Denis Irwin, Ryan Giggs en Gary Neville. Foto Sergio Perez / Reuters

Een eigen emoji, ingestudeerde dansjes en een bijna pathologische honger naar aandacht. Met slechts vijf doelpunten en vier assists in de competitie lijkt spelen voor Manchester United voor Paul Pogba niet meer dan een hinderlijke onderbreking van zijn activiteiten naast het veld. Dat de club dit gedrag van de duurste speler ter wereld stimuleert, vormt een aanwijzing voor een almaar verder afbrokkelende identiteit.

Het standbeeld van Sir Matt Busby boven de ingang van de Mega Store van Old Trafford vormt een subtieler bewijsstuk van erosie. De legendarische manager introduceerde in de jaren na de Tweede Wereldoorlog spectaculair voetbal om de arbeiders uit de nabijgelegen haven afleiding te bieden. Bijna een kwart eeuw na zijn overlijden fungeert hij min of meer als de portier van een speciaalzaak in peperdure fanartikelen.

De dokken hebben plaatsgemaakt voor Media City UK, het noordelijke hoofdkwartier van de BBC, en het Imperial War Museum North. Waar ooit een handelaar in schroot woonde, staat nu Hotel Football, eigendom van oud-spelers Ryan Giggs en Gary Neville. Tijden veranderen, het publiek evolueert, maar de commercialisering van een van de meest legendarische clubs uit Engeland werkt vervreemdend.

Nostalgisch magazine

De verschijning van David Bergin op de stoep van Sir Matt Busby Way, de toegangsweg naar het Theatre of Dreams, op de slotdag van de Premier League maakt dit tastbaar. Met collega Jason prijst hij de tweede editie van 1878, The United Nostalgia Magazine aan. Bergin richtte het blad op uit protest. „Aan het nieuwste kapsel van Pogba besteden we geen letter”, vat hij het geluid van de nieuwkomer samen.

Bergin groeide op met de club, rekende Bryan Robson tot zijn helden, maar behoort al jaren tot een groep afvalligen. Sinds de overname door de Amerikaanse familie Glazer in 2005 komt hij niet meer in het stadion. Bergin sloot zich aan bij FC United of Manchester, opgericht door supporters die weigerden de bankrekening van de eigenaar te spekken. De brandende woede van toen maakte langzaam plaats voor mijmeren over vroeger en onverschilligheid.

De Glazers speelden daar zelf een voorname rol in. Het beeld van zuinige uitzuigers verdween met de sanctionering van megatransfers na de pensionering van Sir Alex Ferguson. De club zou met hulp van hun kapitaal het gat met de Europese elite kunnen dichten. Een misvatting, zo bleek. De huisstijl, de zogenaamde de Busby way, verdween. De academie, van oudsher de levensader, verzamelde vooral stof. Aangetrokken sterren toonden zich middelmaat.

Met een verwachte recordomzet van ruim 660 miljoen euro doet Manchester United het op financieel gebied beter dan ooit. Ondanks het missen van de Champions League, het matige seizoen in de Premier League en de enorme salarishuishouding rekenen de accountants op een nettowinst van 221 miljoen euro. De Red Devils mogen zich daarmee de rijkste club ter wereld noemen.

De juichstemming van de boekhouders werkt niet door op de tribunes. Het intimiderende geluid van de Stretford End valt nauwelijks nog te horen. Als er al gezongen wordt, halen de fans liederen uit de oude doos. Over Jaap Stam, Eric Cantona, Cristiano Ronaldo en Ryan Giggs, aangevuld met wat evergreens. De huidige selectie inspireert niet tot lyriek met eeuwigheidswaarde, zelfs niet met de finale van de Europa League tegen Ajax in het verschiet.

De ogenschijnlijke desinteresse laat zich niet meten in cijfers en grafieken. De aanhang blijft stoeltjes afnemen en schaft nog altijd de laatste replicashirts aan. De jongste generatie lijkt gevoelig voor het bladgoud, maar laat zich niet als makke schapen leiden. Met hulp van het internet en door verhalen van oudere fans kunnen ze het dna van de club feilloos duiden. En een imago van kille koopclub, zoals Chelsea en Manchester City, hoort daar niet bij.

„Ik was blij toen Zlatan Ibrahimovic zijn kruisband scheurde”, geeft Jack Cherry (16) voor het slotduel met Crystal Palace aan. „Dat klinkt misschien gek, ik vind hem geweldig, maar door zijn blessure kreeg Marcus Rashford weer een kans. Dat is een jongen uit de stad, afkomstig uit de opleiding. In de zomer mag José Mourinho 200 miljoen pond uitgeven. Dan komen er weer dure buitenlanders. Ik wil eigen jeugd zien, zoals Ferguson dat deed.”

Lichting supertalenten

De Class of ’92, de beroemde lichting supertalenten, stond symbool voor de identiteit van Manchester United. Paul Scholes, Ryan Giggs, de broers Phil en Gary Neville, Nicky Butt en David Beckham kregen alle ruimte om door te breken, aan de hand van een Britse en overzeese voetballers met de kenmerken van ‘typische United-spelers’. Ferguson waakte onverbiddelijk over deze formule waarin flair en ambitie centraal stonden.

Deze mal, ontworpen door Busby en bijgeslepen door Ferguson, dient niet meer als leidraad. Bij de komst van Pogba, aangekondigd met de hashtag #Pogback, werd gekeken naar verkeer op sociale media. Met ruim 635.000 interacties kreeg de megatransfer de gewenste aandacht. Om populair te zijn (en sponsors te behagen) moet erover je gepraat worden. Dat kan met titels en prijzen, maar ook door transferrecords te verbreken.

Riyad Mahrez, sterspeler van uittredend kampioen Leicester City, kwam door deze strategie niet door de keuring. Het profiel van de Algerijn paste volgens de directie niet bij de statuur van Manchester United. Spits Danny Welbeck, opgegroeid in het centrum, verdween naar Arsenal. Voor hem in de plaats kwamen (de geflopte) Falcao en Di Maria. Likes op Facebook en Instagram wegen zwaarder dan de gave om een spits vrij voor de keeper te zetten.

Sluimerende opstand

Het businessmodel werkt, maar de club dreigt het contact met de oorsprong voorgoed te verliezen. Het cynisme voor de finale wijst op een sluimerende opstand. „Denk je dat Pogba onder Ferguson een basisplaats zou krijgen?”, vraagt Bergin retorisch. „Die zou net als David Beckham, een ijdeltuit, allang een schoen in zijn gezicht hebben gekregen. Dát is Manchester United. Nu lijken we op een bedrijf, zoals City, Real Madrid en al die andere geldclubs.”