Erdogan terug als leider AKP na referendumzege

Turkije Bevrijd van een regel dat hij geen lid mag zijn, maakt de president direct een begin met hervorming van zijn partij.

Aanhangers van de Turkse president Erdogan zondag bij een partijcongres van de regerende AKP in Ankara. Erdogan werd gekozen tot voorzitter, bijna drie jaar nadat hij banden met de partij verbrak. Foto Burhan Ozbilici/AP

Tijdens een buitengewoon partijcongres in Ankara is de Turkse president Erdogan zondag opnieuw verkozen tot leider van de regerende AKP. Zijn terugkeer vormt de opmaat voor een grondige hervorming van de partij, en voor een herschikking van het kabinet die later deze week wordt verwacht.

„We gingen bijna drie jaar geleden uit elkaar in deze hal onder het motto ‘elk einde is een nieuw begin’”, zei Erdogan tegen tienduizenden aanhangers in een sportcomplex in Ankara. „De scheiding was een juridische verplichting, maar in ons hart zijn we elkaar altijd trouw gebleven. We hebben alle geluk en pijn beleefd alsof we één hart hadden. Nu, 998 dagen later, en opnieuw in deze hal, zijn we weer samen en vragen we: ‘waar zijn we gebleven’?”

Grote invloed

Erdogan verbrak formeel zijn banden met de AKP nadat hij in augustus 2014 president werd. Want volgens de Turkse grondwet moet de president boven de partijen staan. Maar in de praktijk bleef Erdogan grote invloed uitoefenen op de partij, die hij in 2001 mede heeft opgericht.

Erdogan was zondag de enige kandidaat voor het partijleiderschap. Zijn terugkeer werd mogelijk gemaakt door het referendum over het presidentiële systeem. Een nipte meerderheid van de kiezers stemde in april voor de achttien amendementen tellende grondwetswijziging, die het parlementaire systeem vervangt door een stelsel waarbij alle uitvoerende macht in handen komt van de president.

Enkele grondwetswijzigingen zijn meteen doorgevoerd, waaronder afschaffing van de regel dat de president niet lid mag zijn van een politieke partij. De rest volgt na parlements- en presidentsverkiezingen in 2019 als het nieuwe systeem daadwerkelijk van kracht wordt en de president de macht krijgt om de begroting op te stellen, decreten uit te vaardigen en de noodtoestand uit te roepen.

Flink op de schop

Erdogan nam zijn partij zondag meteen flink op de schop. Hij verving de helft van het partijbestuur om plaats te maken voor jongeren en zakenlieden. „Deze strategie zal zorgen voor vers bloed voor een vergrijzende politieke klasse in een jong land”, schrijft politiek commentator Murat Yetkin in de krant Hürriyet. „Maar er is een ander, en mogelijk belangrijker doel: Erdogan wil werken met een generatie die onder zijn bewind politiek bewust geworden is; een nieuwe generatie van jonge mannen en vrouwen die geen politiek verleden hebben voor Erdogan.”

De jongeren moeten voor nieuw elan zorgen bij de AKP. Want de partij was helemaal niet tevreden met de krappe overwinning (51,4 procent) bij het referendum. Het leidde tot interne kritiek op het gebrek aan enthousiasme en dynamiek bij lokale afdelingen van de partij. De jongeren worden tevens aangesteld met het oog op de verkiezingen van 2019. Want in het nieuwe systeem moet Erdogan meer dan 50 procent van de stemmen halen om president te blijven.

Economisch team

De verwachting is dat Erdogan deze week tevens zijn economische team zal wijzigen. Turkije was nog niet zo lang geleden een opkomende economie met soms onstuimige groei. Maar het afgelopen jaar is de lira sterk in waarde gedaald en is de werkloosheid opgelopen tot bijna 12 procent. Om het tij te keren heeft de regering ambitieuze plannen, waaronder het verbeteren van de belastinginning en het terugdringen van zwart werk. Een nieuw team moet vaart zetten achter die plannen.

Tijdens het congres kondigde Erdogan aan dat de noodtoestand voorlopig van kracht blijft. De noodtoestand, die werd ingevoerd na de mislukte coup van vorig jaar, stelt de regering in staat om decreten uit te vaardigen buiten parlementaire controle om. Dit leidt tot steeds meer gemor, zeker vanuit het bedrijfsleven. „Hoe kun je vragen om het opheffen van de noodtoestand?”, zei Erdogan.

„Die zal niet worden opgeheven. Tot welk moment? Totdat we vrede en welvaart bereiken.”