Welvarende D66’ers: het komt goed

De stemming in Nederland Moet D66-leider Pechtold links versterken of rechts meeregeren? In D66-bolwerk Neer halen zijn kiezers de schouders op.

Foto: Chris Keulen

Een vrouw in een rood jack, met kort donker haar, zeult haar fiets de Baand op. Haar voeten zien blauw en rood van de inspanning. Ze is 71 en de computer van haar elektrische fiets heeft het begeven – „alweer”.

Als we naar haar politieke voorkeur vragen, waar ze op gestemd heeft in maart, volgt een kordaat antwoord: „D66.” Als we vragen waarom, is het antwoord kort: „Op Rens.” Als we haar vragen hoe ze het politiek-strategische dilemma beoordeelt waarvoor haar partij zich gesteld ziet na het mislukken van de formatiebesprekingen deze week, haalt ze haar schouders op en wijst ze naar haar fietstas. „Ik heb warme vis.” Ze wil snel naar huis.

Neer, in het Limburgse Leudal, is een onwaarschijnlijke naam in de toptien van D66-bolwerken. Wie in de uitslag van de Kamerverkiezingen van maart de tien stembureaus opzoekt waar relatief de meeste stemmen op D66 werden uitgebracht, ziet vooral studentenplaatsen: Delft, Eindhoven, Groningen, Utrecht. En Neer dus: 37,65 procent koos voor D66 bij stembureau gemeenschapshuis De Haammaeker. En dat komt door Rens.

Rens Raemakers, geboren en getogen in Neer, was nummer 17 op de kandidatenlijst van D66. Hij kreeg aandacht in landelijke media (Pauw, Linda, RTL) als jongste Kamerlid, 26 jaar, en ook omdat hij zeven jaar geleden ternauwernood kanker heeft overleefd en nu zijn „droom” kan verwezenlijken.

We wilden weten wat kiezers van D66 vinden dat de partij moet doen in deze fase van de formatie. Plat gezegd: moet D66 de enige progressieve partij worden in een coalitie met drie behoudende partners? Of wordt ze de helft van een progressief smaldeel?

Binnen de partij is enig rumoer over de links/rechts-discussie. Kandidaten voor het lijsttrekkerschap in Amsterdam spraken zich in NRC uit voor een meer linkse koers. Oud-partijleider Jan Terlouw zegt openlijk dat de huidige koers van de partij „veel te rechts” is. Alexander Pechtold kan wel wat goede raad van de achterban gebruiken.

Alledrie de kandidaten voor het lijsttrekkerschap van D66 in Amsterdam willen meer ‘links’ beleid. Amsterdamse D66-kandidaten vinden dat hun partij te rechts is geworden.

Hoe meer mensen we in Neer spreken, hoe minder we het idee krijgen dat Pechtold hier een duidelijk formatieadvies zal krijgen. Met hun politieke plichtsgevoel zit het wel goed; bijna iedereen heeft gestemd en wie dat niet heeft gedaan, voelt zich daar schuldig over. „En ik studeer nog wel rechten”, zegt Janine van den Bercken, serveerster in ’t Raodhoes. Ze studeerde een half jaar in Seoul en miste daardoor de verkiezingen.

Foto: Chris Keulen

Het vliegt alle kanten op

Van de meeste Neerders die we spreken blijkt het belang van hun partijpolitieke voorkeur zeer betrekkelijk. Je kunt eerder spreken van politieke modegevoeligheid. Na decennia van Katholieke Volks Partij („het werd als een zonde beschouwd als je niet op de KVP stemde”, zegt Maurice Verhaeg), zie je vanaf de jaren zeventig de opkomst van de PvdA van Joop den Uyl en Wim Kok. In de ‘Paarse’ jaren 90 schieten VVD en D66 omhoog en weer omlaag. In 2002 (als de gemeente is heringedeeld) wordt de LPF de tweede partij, in 2010 is de PVV de grootste en in 2012 en 2017 de VVD. Het vliegt alle kanten op, maar altijd het meest naar de conservatieve kant.

Het kabinet komt uiteindelijk toch altijd zo’n beetje in het midden terecht

„Het verschil tussen links en rechts is marginaal”, vindt Maurice Verhaeg die op het kerkplein tussen de viskraam en de wagen van poelier Crins pendelt voor de boodschappen. „Het kabinet komt uiteindelijk toch altijd zo’n beetje in het midden terecht.” Hij vindt dat Rutte in tijden van crisis de goede besluiten heeft genomen. Zelf heeft hij op de SP gestemd. „Sociaal-economisch links is het belangrijkste.” De PvdA beschouwt hij niet langer als links.

Hellen Thijssen-Noblesse, die met water, frisdrank en een enkel biertje rondgaat in De Haammaeker waar ouderen deze middag line dancen, heeft op Rens gestemd, omdat hij „een Neerse persoon is”, die „tussen ons in staat”. Verder gaat het niet, zegt ze: „Ik heb geen zicht op links en rechts.”

Een van de vrouwen maakt na het dansen haar fiets met twee displays op het stuur los. Ook zij heeft op Rens gestemd, ze heeft geen idee waar hij politiek staat en het maakt haar ook niet uit: „Het komt toch wel goed.” Heeft ze zich zorgen gemaakt toen de formatiebesprekingen werden afgebroken? „Nee hoor. Het komt toch wel goed.”

Foto: Chris Keulen

De meeste huizen in de straten rond de St. Martinuskerk zijn vrijstaand met een eigen garage. Ze hebben zonnepanelen op het dak, kippen in de tuin. Een vlucht ouderen met helgele fluorescerende hesjes zoeft op elektrische fietsen door de straat. Neer is welvarend. Een farmaceutisch bedrijf, een staalbedrijf, een banketbakker en een bierbrouwer zijn de grote werkgevers hier, maar het is eerst en vooral een boerengemeenschap. Het verenigingsleven bloeit: twee schuttersgilden, een voetbalclub, carnavalsvereniging en sinds enige tijd een fietsvereniging. De bewoners zijn hecht. „Naar binnen toe”, zegt Janine van den Bercken. „Mensen zitten dicht op elkaar”, zegt een bankier uit de Engelmanstraat. „Als je goed meedoet, bent je gelukkig.”

De katholieke kerk is bijna folklore geworden, zegt Maurice Verhaeg. En dat bedoelt hij niet neerbuigend, maar positief: als een vertoon waarin mensen zich kunnen herkennen. Deze ochtend had hij op het nieuws gehoord dat Ede de gelukkigste gemeente van Nederland is. Op de radio werd een man uit Ede gevraagd hoe dat kwam. Ik voel me geborgen, had die gezegd. En dat, zegt Maurice Verhaeg, is precies hoe het is voor Neer.

Karin van den Bercken, de moeder van Janine, heeft op D66 gestemd, en niet voor het eerst, zoals veel anderen. Ze noemt zichzelf links, en zou Pechtold adviseren weg te blijven bij de VVD. Maar in het dagelijks leven speelt die voorkeur eigenlijk geen rol, zegt ze. „Het enige waar ik in mijn leven naar zoek, is rust.”

De stemming in Neer, Limburg

Verslaggevers Bas Blokker en Jutta Chorus reizen gedurende de kabinetsformatie door het land om te zien wat er leeft.

Neer, een van de vijf kernen van de gemeente Leudal telt zo’n 3.500 inwoners. De jongens- en de meisjesschool van vroeger zijn nu één basisschool, en de Sint Martinuskerk is nu onderdeel van het parochiecluster Heibloem-Neer-Roggel.

Voor reacties: b.blokker@nrc.nl of j.chorus@nrc.nl