VVD-leden praten niet in het openbaar over kwestie-Keizer

Voor de meeste leden van de VVD is de zaak rond voorzitter Keizer, die opstapte vlak voor het partijcongres, afgehandeld. ‘De angel is er uit’.

Foto Jerry Lampen/ANP

“Tja, typisch VVD”, zegt Antoinette Laan-Geselschap. Ze is fractievoorzitter van de VVD in Rotterdam en al sinds 1991 lid. Dus ze weet: als er stront aan de knikker is bij de partij, bespreken de leden dat niet in het openbaar. “Iedereen heeft het over Keizer, integriteit en hoe de partijtop met de voorzitterskwestie is omgegaan. In de wandelgangen, bij een biertje en bitterbal, praten we erover. Maar zodra we in de centrale zaal staan, zegt iedereen: hij was een goede voorzitter, we vertrouwen hem tot het tegendeel bewezen is.”

Voor buitenstaanders was het VVD-congres deze vrijdag en zaterdag bij vlagen een bizarre vertoning. Mark Rutte zei in zijn speech wel dat “grote fouten waren gemaakt in de communicatie” nadat partijvoorzitter Henry Keizer een maand geleden in het nieuws kwam vanwege de koop van zijn crematoriumbedrijf De Facultatieve, dat hij in 2012 voor een veel lager bedrag dan de werkelijke waarde wist te verwerven. Weer was daar een mogelijke integriteitsrel in de VVD, waarbij Rutte de hoofdpersoon lang de hand boven het hoofd hield.

Keizer trad donderdag af, een dag voor het partijcongres. Daarmee was “de angel eruit”, zoals Laan zegt. Maar er zijn nog veel vragen over de transactie, en of en hoe de VVD had kunnen voorkomen dat de voorzitter in opspraak kwam.

Slechts drie leden willen iets zeggen over Keizer

Voor de ruim zeshonderd leden die dit weekend in Arnhem aanwezig waren, leek de zaak echter afgehandeld. Een intern integriteitsonderzoek naar Keizer is uitgesteld en wordt waarschijnlijk afgesteld.

Slechts drie leden wilden plenair nog iets opmerken over de kwestie. De één vond dat de procedure om in november een nieuwe voorzitter te kiezen te lang duurt. Een ander stelde voor meer cursussen over integriteit te geven. En een derde had kritiek op leden die in de media commentaar hadden gehad op Keizer en de partijtop. “Nestbevuilers”, noemde hij ze in het Frans. Discussie gesloten.

“Aan de ene kant is het goed dat we er zo mee omgaan. We vertrouwen op het individu en er escaleert weinig in deze partij”, zegt Laar. “Maar het heeft ook nadelen: het is naar buiten toe lastig uit te leggen dat we dit wel serieus nemen. Ik word er in mijn omgeving ook op aangesproken dat er weer iets aan de hand is in de VVD. Het zou het goed zijn als ik kan laten zien wat we daar als partij precies aan doen.”

Een week geleden had het nog een spannend voorjaarscongres geleken voor de VVD, tijdens lopende onderhandelingen met GroenLinks en de voorzitterskwestie. Nu die kwesties beide uit de weg geruimd waren, was het vooral gezellig: de partij is weer de grootste geworden bij de verkiezingen en heeft het voortouw bij formatie-onderhandelingen, hoe lastig die ook zijn.

Zorgen over dalend ledenaantal

Totdat de leden een nieuwe voorzitter kiezen, neemt vice-voorzitter Eric Wetzels de taken waar. Een nieuw masterplan integriteit voor de partij zal hij niet opzetten. “We zijn er al heel intensief mee bezig”, zegt hij. De afgelopen jaren richtte de partij een integriteitscommissie op, kwam met vuistregels en vroeg nieuwe bestuurders en politici om een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG).

“Het lastige is dat alle kwesties zo verschillend zijn: van declaraties en politieke verantwoordelijkheid tot en met drank op achter het stuur en nu een zakelijke kwestie die niets met de partij te maken heeft. Daarnaast schuiven de normen in de samenleving steeds verder op.”

Wat hij wel als zijn taak ziet, de komende maanden, is iets doen aan het almaar dalende ledenaantal van de VVD. De partij is de grootste in Kamerzetels, maar qua leden kleiner dan CDA, PvdA, SGP, SP en sinds kort ook D66 en GroenLinks. “We hebben er nu nog 26.000 en het worden er elk jaar 2.000 minder. Als we zo doorgaan, bestaan we over 14 jaar niet meer”, rekende partijlid Willem van Katwijk voor.

Noch de lidmaatschapscijfers, noch de moeizame formatie, noch de schandalen lijken echter veel invloed te hebben op de electorale populariteit van de VVD van Mark Rutte. In een peiling van vrijdag schatte Ipsos de partij in op 37 Kamerzetels als er nu verkiezingen gehouden zouden worden. Antoinette Laan-Geselschap: “We zijn een positief ingestelde partij.”