Gepokt en gemazeld in Iraanse mix van religie en politiek

De Iraanse kiezer heeft de zittende president beloond voor zijn gematigde koers en zijn hervormingsbeleid. „Laat de mensen zelf hun pad naar de hemel kiezen.”

Aanhangers van Rouhani zijn na de bekendmaking van zijn verkiezingsoverwinning de straat opgegaan om dat te vieren. Foto: Behrouz Merhi/AFP

Hoewel de vrijdag herkozen president Hassan Rohani zelf voortkomt uit de wereld van Iraanse conservatieve geestelijken, heeft hij een veel betere neus voor wat de gemiddelde Iraniër wil dan zijn collega’s. „We kunnen mensen niet naar de hemel voeren met geweld en met een zweep”, verklaarde hij enkele jaren geleden. „Laat hen zelf hun pad naar de hemel kiezen.”

De Iraanse kiezers, die Rohani vrijdag in grote meerderheid steunden, weten zulke woorden te waarderen. Zoals ze het ook op prijs stellen dat Rohani tijdens de afgelopen campagne openlijk kritiek durfde te uiten op de nog altijd zeer machtige fundamentalistische leiders. Zo hekelde hij „diegenen die tongen afsnijden en monden dichtnaaien”, een verwijzing naar de neiging van de fundamentalisten om elke vorm van kritiek meteen met harde hand te onderdrukken.

Rohani in zijn televisiespeech na zijn overwinning. Foto: Atta Kenare/AFP

Als president twittert hij zo nu en dan graag, al is dat medium formeel in Iran verboden. Tot ergernis van conservatieven twitterde hij bij voorbeeld enthousiast zijn felicitaties toen een Iraanse vrouw in 2014 een prestigieuze wiskundeprijs had gewonnen, met een foto van haar erbij, zonder hoofdbedekking. Wat tegen de Iraanse wet is.

Maar de 68-jarige Rohani weet hoever hij kan gaan. Hij is immers gepokt en gemazeld in de merkwaardige mix van politiek en religie die het bestuur van Iran al sinds de revolutie van 1979 kenmerkt. Hij weet dat hij niet ontkomt aan nauwe samenwerking met diezelfde conservatieve geestelijkheid. Uiteindelijk kan hij niet zonder de instemming van de opperste geestelijke leider, ayatollah Ali Khamenei, die in alles het laatste woord houdt.

Rohani is van bescheiden komaf. Zijn vader had in de provincieplaats Sorkheh een specerijenwinkel. Via familieconnecties kon hij echter in de heilige stad Qom een theologische opleiding volgen. Hij werd een volgeling van ayatollah Khomeiny. Als jonge geestelijke trok hij met zijn kritische preken over het bewind van de sjah de aandacht van de agenten van de Savak, de gevreesde inlichtingendienst. Verscheidene malen werd hij gearresteerd. Na verloop van tijd besloot hij te vluchten naar Frankrijk, om een paar jaar later na de val van de sjah met Khomeiny in triomf naar Iran terug te keren.

Lees ook: Floris van Straaten ging vlak na de bekendmaking van de voorlopige uitslag de straat op in Iran. “Hij is de minst slechte van het stel.

Daarna volgde een pijlsnelle politieke carrière. Hij werd parlementslid, had een rol in het toezicht op de media en speelde een vooraanstaande rol bij de coördinatie van de oorlog tegen Saddam Husseins Irak (1980-1988). Ook onderhandelde hij in 1986 in het geheim met de Amerikanen in de zogeheten Iran-Contra-affaire, waarbij wapens voor gijzelaars werden geruild.

In de jaren 90 combineerde hij het vicevoorzitterschap van het parlement met een masterstudie rechten in Glasgow, gevolgd door een promotie-onderzoek. Hij viel medestudenten en docenten volgens The Guardian op door zijn eenvoud en at soms met hen in de kantine. Nog dit jaar doken er echter beschuldigingen op dat Rohani’s proefschrift deels op plagiaat berust.

In 2013 stelde hij zich kandidaat voor het presidentschap en werd met een verrassend ruime meerderheid gekozen omdat de Iraniërs ook toen al een hervormer in de immer pragmatische Rohani zagen, die hun meer vrijheid en welvaart zou kunnen brengen. Aan die verwachtingen heeft Rohani in zijn eerste termijn maar ten dele kunnen voldoen. De vrouwen konden hun hijab een beetje naar achteren schuiven en Rohani wist in 2015 het belangrijke nucleaire akkoord met de VS en vijf andere grote mogendheden te sluiten.

Maar de meeste Iraniërs merkten nog weinig van de beloofde welvaart. Velen beschuldigden hem er bij de campagne dan ook van zich niet aan zijn woord te hebben gehouden. Toch heeft het hen er in meerderheid niet van weerhouden de joviale Rohani een tweede termijn te gunnen. „Ik ben blij met Rohani”, zegt Vahid Malayari (23), die in besmeurde kleren werkt in de oudijzerhandel van zijn vader in het zuiden van Teheran. „De dingen zijn onder hem niet beter geworden maar ten minste ook niet slechter.”