Recensie

Mens en cyborg verstrengelt in dans

Dans

In ‘Kiraly’ van choreograaf Joeri Dubbe neemt de robot het over van haar menselijke rolmodel.

Foto Joris-Jan Bos

De mens in zijn steeds meer door technologie bepaalde omgeving: het is een thema dat veel, met name jongere choreografen intrigeert. Joeri Dubbe is een van hen. In zijn nog bescheiden oeuvre keert het met enige regelmaat terug, net als de zoektocht naar een natuurlijke, authentieke staat van zijn. In het nieuwe Kiraly, een duet voor zijn twee favoriete danseressen Sarah Murphy en Carolina Mancuso (net als Dubbe voorheen verbonden aan het Nederlands Dans Theater), komen beide lijnen samen.

In Kiraly maakt Dubbe de toeschouwer deelgenoot van zijn fascinatie – en huiver – voor kunstmatige intelligentie. Steeds verfijnder worden de mogelijkheden om de mens, het menselijk bewegen, zijn denkkracht en leervermogen te imiteren. De verschil tussen mens en cyborg wordt steeds kleiner. Dubbe illustreert dat met afzonderlijke soli. De eerste is voor Murphy die, behoedzaam haar voeten verplaatsend, in een voortdurende staat van twijfel tussen vluchten of vechten lijkt te zijn. Vloeiend en organisch zijn haar bewegingen; na haar aarzelende begin wervelt zij over de vloer.

Foto Joris-Jan Bos
Foto Joris-Jan Bos

Robotachtig

Mancuso, in een streng, strak, zwart pakje, is het tegenovergestelde: niet instinct en emotie drijven haar, maar ingebouwde software. Haar bewegingen zijn het tegenovergestelde van organisch: stram en hoekig, robotachtig. Haar grimassen suggereren gevoelens, maar zijn leeg.

Als de twee samen dansen, groeien de twee bewegingsstijlen langzaam naar elkaar toe. Steeds beter imiteert de cyborg de humane motoriek, maar het verschil tussen bezielde en onbezielde beweging blijft zonneklaar. Net zo duidelijk is dat de mens Murphy toch het onderspit delft in deze ontmoeting. Bleek en kwetsbaar (want in haar ondergoed – een hardnekkig danscliché) is zij het tegenovergestelde van de onverstoorbare Mancuso. Uiteindelijk ligt Murphy zieltogend op de achtergrond, terwijl Mancuso de ruime jurk van haar menselijke rolmodel heeft aangetrokken.

Kiraly is een voorstelling zonder een echt interessante visie op het thema en daarom weinig prikkelend, te simpel. Ook choreografisch houdt het niet over: het contrasteren van bewegingsstijlen is al te vaak gedaan. Maar met deze twee danseressen zijn die bezwaren makkelijk vergeten: geweldig hoe zij ieder in hun rol en bewegingsmateriaal zijn gekropen, consequent en overtuigend. Zij tillen Kiraly naar een hoger niveau.