Oranje op iconische foto is geen vuur, maar een lamp

Edward Crawford, die onlangs overleed, gooide tijdens een protestactie een traangasgranaat terug naar de politie. De foto daarvan werd wereldberoemd. Maar wat zie je daar nu eigenlijk op.

Tijdens protesten tegen het politie-optreden in Ferguson op 13 augustus 2014 gooide Edward Crawford Jr. een traangasblikje terug naar politie-mensen. Foto Robert Cohen

De foto hierboven is iconisch, dat staat vast. Hij is gemaakt door Robert Cohen van de St. Louis Post-Dispatch, hij kreeg er in 2015 een Pulitzerprijs voor. De foto raakte onlangs opnieuw in het nieuws toen de centrale figuur, Edward Crawford, zich het leven benam. Inmiddels is zijn beeltenis in veelvoud en in alle kleurgradaties op internet te vinden.

Cohen maakte de foto in de late avond van 13 augustus 2014 toen het in Ferguson voor de vierde achtereenvolgende dag onrustig was. Ferguson is een buitenwijk van St. Louis in Missouri, de bevolking is er overwegend zwart. Op 9 augustus had de politie er de zwarte scholier Michael Brown doodgeschoten, waarschijnlijk omdat die een grote mond opzette toe hem werd gesommeerd op de stoep te gaan lopen. Hij werd geveld door 6 kogels, zijn lichaam bleef urenlang op straat liggen. Het leidde tot protesten en op den duur tot gewelddadigheden.

Je ziet zó wat de foto iconisch maakte: de dynamische houding van Crawford, het rastahaar, de Amerikaanse vlag, al die rook. Wat zeker ook meespeelde is de geeloranje Rembrandt-achtige gloed die over het tafereel ligt. Hoe langer je er naar kijkt hoe meer je ervan weten wil.

Vorige week wees Robert Cohen in een BBC-film de plek aan waar Crawford stond toen hij afdrukte. Het was midden op de Chambers Road, iets ten oosten van de kruising met West Florissant Avenue. De plek is op Google Maps te vinden en wat nog mooier is: je kunt hem met Google Streetview in detail bekijken. Cohen stond met zijn rug naar het Cricket-gebouw en keek zuidwaarts de Westdell Drive in. De politie naderde van rechts, vanaf de kruising.

Traangasblikje was warm, maar gloeide niet

Neem ook eens een kijkje bij Streetview, dan zie je hoe het echt zat! Het geelgroene object in het midden dat je makkelijk voor de volle maan had versleten blijkt bijvoorbeeld een lantaarn langs de Westdell Drive. Het schrikwekkende rood rond de rechterarm van Crawford komt niet van vlammen maar van de achterlichten van een auto. Belangrijker: ook al dat oranje waarin de foto baadt heeft niets met vuur te maken, het komt van een felle natriumlamp die recht boven het hoofd van Crawford hing. Alle grote wegen van Ferguson worden verlicht met ‘sodium-vapor lamps’.

Opeens is nu duidelijk dat het een ‘gewone’ traangasgranaat was die Crawford wegwierp. Een brandende granaat, één zoals Combined Systems die produceert, geeft uitsluitend wit licht en witte rook af. De politie had het traangastankje (een ‘canister’ ter grootte van een Red Bull-blikje) naar de betogers geschoten maar Crawford had het weer opgeraapt. Dat ging nog niet eens zo makkelijk want de blikjes maken grillige bewegingen, óók om dat oprapen te bemoeilijken.

De onverschrokken Crawford riskeerde zijn vingers te branden want het traangas (CS-gas) wordt verspreid door een gloeiend pyrotechnisch mengsel. De aard van dit mengsel (kaliumchloraat, epoxyhars, maleïnezuuranhydride en nog zo wat) werd vorig jaar onthuld in de Annals of the New York Academy of Sciences die daarbij kalmpjes de geheimzinnige en griezelige Jared B. Ledgard citeerde. De geleerden in New York zijn kennelijk niet bekend met het complete oeuvre van Ledgard (‘I’m on the FBI watch list.’)

Verbrande vingers? Zó heet wordt de granaat ook weer niet van de reactie tussen kaliumchloraat en epoxyhars. Internet toont talloze leeggebrande CS-blikjes die aan de buitenkant nog volkomen ongeschonden zijn. Geen schroeivlek in de lak te zien. Een al te hoge temperatuur zou natuurlijk ook het CS beschadigen. Wel blijkt soms zo’n blikje zomaar uit elkaar te klappen.

Internet biedt nog meer steun bij het analyseren van Cohens foto. De site www.wunderground.com archiveert gedetailleerde weergegevens van ontelbaar veel steden, ook van St.Louis. In dit geval komt de informatie van het weerstation op het lokale vliegveld, vijf kilometer ten westen van Ferguson. Op 13 augustus werd het ’s middags 28 graden warm, maar in de loop van de avond zakte de temperatuur naar 12 graden. De zwakke wind zat tussen noordwest en noord en viel ten slotte weg. De relatieve vochtigheid liep daarbij op tot ruim 85 procent. Het leidde tot de zware rookontwikkeling van de foto. Meer wind en een lagere vochtigheid hadden veel uitgemaakt.

In de net genoemde ‘Annals’ vragen Craig Rothenberg en drie anderen aandacht voor het toenemend gebruik van CS-gas voor ‘crowd control’ zoals in Ferguson. Het gas blijkt gevaarlijker dan wordt aangenomen. Ze vragen om een nieuwe beoordeling van de toxiciteit. Ook moet worden uitgezocht hoe slachtoffers van een CS-aanval, vaak ook onschuldige omstanders, de effecten kunnen behandelen. De scherpe pijn van brandende ogen verdwijnt het snelst als er met een haardroger koude lucht in wordt geblazen. In de praktijk komt het daar niet van. Dan is overdadig spoelen, 15 minuten lang, met een isotone zoutoplossing (9 gram zout in een liter water) een goed alternatief. Maar ook daar komt het meestal niet van. In Ferguson werden ogen gewassen met water of melk.