Column

Heksenjacht

De aanval als de slechtste verdediging – nu het presidentschap van Donald Trump al in de eerste maanden jammerlijk implodeert, zoekt hij zijn heil in slachtofferschap. „Kijk naar de manier waarop ik de afgelopen tijd ben behandeld, vooral door de media”, sprak hij tegen een kluitje kersvers afgestudeerde kustwachten. „Geen politicus in de geschiedenis is, en ik zeg dat met grote verzekerdheid (surety), is slechter en oneerlijker behandeld.” Later, op Twitter: „Dit is met afstand de grootste heksenjacht op een politicus in de Amerikaanse geschiedenis!”

Ze moeten mij hebben, zoals ze ons altijd moeten hebben.

Het is de ultieme troef: jammeren dat de media/leugenpers/de gevestigde orde tegen je zijn en dan maar hopen dat het chronische gevoel van miskenning bij je aanhang resoneert; ze moeten mij hebben, zoals ze ons altijd moeten hebben. Kijk naar Poetin, kijk naar Erdogan. Ook hier: kijk naar Denk.

Een tijdlang werkte het geweldig goed. Maar zoals met alles wat te vaak en te gemakkelijk wordt ingezet, is het effect steeds minder groot. Nu nog stellen Amerikaanse onderzoekers verbaasd vast dat de vaste Trump-aanhang stug in diens gierende leugens blijft geloven, maar dat is niet meer dan logisch, als iemand je geloof onderuit haalt, ga je eerst defensief nog meer geloven. Totdat de boel ineenzakt.

Intussen kun je spreken van een omgekeerd Trump-effect. Niet alleen heeft zijn desastreuze optreden veel Europese kiezers uit angst voor de chaos terug naar het midden gejaagd – Nederland, Duitsland, Frankrijk – maar door de uitzinnigheid die zich in de VS afspeelt, worden de trucjes ook hier steeds gemakkelijker doorzien, de slachtofferretoriek steeds belachelijker gevonden, het exploiteren van verongelijktheid steeds minder effectief.

De Telegraaf vroeg Mark Rutte afgelopen donderdag of er sprake was van „een hetze” tegen de net op tijd afgetreden VVD-voorzitter Henry Keizer, die het schandaal van schaamteloze zelfverrijking met geen mogelijkheid van zich af wist te schudden. Rutte antwoordde ontwijkend, maar zo hebben hij en zijn partij de affaire vanaf het begin willen framen – een ‘integere’ voorzitter die ten onrechte wordt opgejaagd door de valse media. Hetze! Dat bleek de verkeerde aanpak, want de feiten waren veel te hardnekkig.

De slachtofferkaart is steeds minder een goede troef.

Het meest last van het negatieve Trump-effect heeft Geert Wilders. Zijn agressieve gedweep met Trump dit voorjaar kostte hem zetels bij de verkiezingen, net als Marine le Pen – en nu Wilders zich alsnog de formatie probeert binnen te wurmen als een van de middelgrote partijen, trekt hij als vanouds de slachtofferkaart. Hij zal niet regeren, weet hij, en dit weekend probeert hij Rutte in De Telegraaf de schuld in de schoenen te schuiven, die hem en zijn dikke miljoen kiezers zou uitsluiten. Rutte is bereid om met iedereen te praten, zegt Wilders ‘behalve met de PVV; de enige partij met wie hij een streng immigratiebeleid voor mekaar kan krijgen. Niemand die dat snapt.’

De slachtofferkaart is steeds minder een goede troef

Werkt dat? Of liever: werkt het nog? Merkwaardig te zien hoe PVV-aanhang die zich voor de verkiezingen lekker liet maken met Wilders’ belofte van de totale overname, ‘schoon schip’, en infantiele wraakfantasietjes (“heb jij je koffers al gepakt?”), met de vernedering van Mark Rutte als hoofdprijs – nu mokkend klaagt niet te mogen meepraten met het door hem gehate establishment. „Het gaat niet aan bijna 1,4 miljoen kiezers uit te sluiten en te discrimineren.” Ha, maar het is natuurlijk Wilders zelf die zijn kiezers gegijzeld houdt – hoe behendig hij zich nu louter als een „…strenge immigratiepartij” probeert te presenteren, het is zijn Trumpiaanse haat en agressie, tegen alle moslims en Marokkanen, tegen „de elite” („totale oorlog”) en de media, die hem buitenspel zetten nu de grote winst is uitgebleven. Eis je plotseling samenwerking van mensen die je keer op keer in hun gezicht hebt gespuugd, hebt gehoond en bespot, dan zal je toch eerst excuses moeten maken. Dan had je maar een meerderheid moeten halen.

Wil Wilders nog enige rol van betekenis spelen, dan zal hij expliciet moeten opschuiven; zijn ‘minder, minder’-uitspraken, waarvoor hij door de Nederlandse rechter is veroordeeld, terugnemen. Hij zal alle pers voortaan fatsoenlijk te woord moeten staan, gewoon moeten aanschuiven in politieke programma’s – een beetje snel, anders zit Thierry Baudet op zijn stoel. Hij zal het niet doen, hij kan het niet, de harde kern wil het niet, maar feit is: de PVV bevindt zich door toedoen van de eigen leider op een doodlopende weg. Wilders blokkeert Wilders.

Heksenjacht, hetze, uitsluiting, discriminatie – leuk geprobeerd, maar het werkt niet zo goed meer.

Bas Heijne schrijft elk weekend een column.