Column

Na de stressbal en de Rubik’s Kubus: het genot van de fidget spinner

Beeld van de Week Arjen van Veelen schrijft wekelijks over een nieuwsfoto. Vandaag: Friemelen.

Foto Mary Altaffer/AP

Vijf forenzen in de metro van New York zitten de tijd te doden. Eentje met een koptelefoon, eentje met z’n mobieltje, twee anderen met de blik op oneindig.

Maar de vrouw in het witte shirt heeft tussen haar duim en wijsvinger het nieuwe speeltje geklemd: de fidget spinner, het draaitolletje dat dit voorjaar wereldwijd doorbrak.

De friemeldraaier, zou je kunnen vertalen. Het is niet meer dan een draaischijfje met gewichtjes en kogellagers. De zoveelste rage, ja. Het is de flippo van deze tijd – maar deze flippo is ook voor volwassenen.

Afgelopen winter al voorspelde zakenblad Forbes dat het friemelding de kantoorhit voor 2017 zou zijn. En zo geschiedde. De vrouw in het witte shirt, bijvoorbeeld, is een advocaat. Ze mag graag friemeldraaien op weg naar haar werk of als ze juridische argumenten uitdenkt, aldus het bijschrift van persbureau AP.

Nu bestond de spinner al jaren, maar dan voor kinderen met autisme of ADHD. Het wonderspeeltje zou je helpen met concentreren. Zou – ik denk eerder dat het speeltje hooguit een afleiding is voor andere afleiding; dat is iets anders dan focus.

Maar het is interessant dat de draaischijf nu doorbreekt op kantoor. En het is verleidelijk te concluderen dat we kennelijk allemaal in neurotische, nagelbijtend spannende tijden leven. Waardoor we allemaal die friemelziekte hebben, als gestopte rokers, die kauwgom voor hun handen willen: alternatieven voor balpenklikken en bureauroffelen.

Twee weken terug kocht ik zelf een spinner, het was een kassakoopje. Het lag, toevallig, naast de essayistische bestseller Melancholie van de onrust, van Joke J. Hermsen. Volgens de marketing dient de spinner een hoger doel. Je zou je beter op je eigenlijke werk kunnen concentreren, zoals vergaderen of rapporten schrijven. Dat verhaal over hogere productiviteit is een smoesje, lijkt me. Mijn ervaring is: het gaat juist om het spinnen zelf. Om juist niet bezig te zijn met je echte werk.

Daar is het spinnen veel te fijn voor. Je kunt er helemaal in opgaan, in die stationair draaiende minifrisbee tussen je vingers. Het ontspant, als een mobieltje waarmee je niet kunt bellen, dat je alleen kunt rondtollen op tafel.

En toch, dat is het sublieme, heb je het gevoel dat je best lekker bezig bent.

De spinner is daarom ook niet vergelijkbaar met oude rages als de Rubik’s Kubus, die puzzel. Dit is juist hersenloos. Ja, je kunt er trucjes mee doen, maar het prettigst vind ik zelf om het zoemende schijfje simpelweg vast te houden tussen duim en wijsvinger.

Een rad van fortuin dat je zelf met een vingerbeweging stop kunt zetten. Altijd prijs: het plezier van het zinloze draaien zelf.

Het gaat nergens over. En dat is goed. Het gaat juist om die niksigheid.

Waarom is dat niksige zo prettig? Omdat de wereld ingewikkelder is geworden. En omdat we vaak al heel veel moeilijks moeten presteren.

Daarom slaan kinderspeeltjes de laatste jaren wel vaker aan bij volwassenen. Denk aan Pokémon Go of de kleurboeken voor volwassenen. En dit najaar had je ook opeens de friemelkubus, een soort dure dobbelsteen met allerlei frutselmogelijkheden, speciaal voor volwassenen. Het filmpje van de kubus ging viraal.

Uit al dat speelgoed voor volwassenen spreekt een verlangen naar eenvoud en tastbaarheid. Veel banen zijn vaag en toch stressvol. Met de fidget spinner heb je letterlijk iets om handen. Een stressbal waarmee je jezelf helemaal zen kunt spinnen. Je houdt het bij je oor en dan hoor je niet de zee maar wel een snorrende papierversnipperaar die alle muizenissen verslindt. Dat is de voodoo van de fidget spinner.

Maar het speeltje biedt vooral grip. Terwijl de grotemensenwereld rondtolt, steeds harder, en harder, lijkt wel, zonder dat je er iets aan kunt doen, heb je wel grip op dat kleine carrousel tussen je vingers.

Het geeft een machtig gevoel, dat getrek van die middelpuntvliedende krachten, alsof je een driftig planetenstelseltje in je handpalm beheert.