Als een partij nee zegt, bedoelt zij dan ook nee?

Weekboek Formatie

D66 zei al vaker nee om later toch ja te zeggen.

Het was na het plotselinge vastlopen van de formatie, afgelopen maandag, de week van de neezeggers. VVD, CDA, D66 en GroenLinks zijn even klaar met elkaar. Dus moet op zoek worden gegaan naar een andere combinatie van partijen.

Een coalitie die in de Tweede Kamer kan rekenen op de steun van minimaal 76 volksvertegenwoordigers en ook in de Eerste Kamer een meerderheid bezit. Wie gaat het door GroenLinks geslagen gat opvullen?

Want hoewel geen van de vier partijen die 49 dagen met elkaar aan de onderhandelingstafel zaten het zo wil zeggen kan GroenLinks worden beschouwd als de afhaker. Voor die partij was tijdens de besprekingen op het punt van de migratie volgens partijleider Jesse Klaver een „belangrijke ondergrens, een principieel punt” in het geding. Exit GroenLinks.

Is het dan nu tijd voor de ChristenUnie om aan te sluiten bij VVD, CDA en D66? Partijleider Gert-Jan Segers zegt na de stranding van Groen-centrumrechts niet langer nee. Maar nu is het D66-voorman Alexander Pechtold die weliswaar niet letterlijk „nee” zegt maar dit verder in alles uitstraalt. Samenwerken met de ChristenUniecoalitie noemt hij „onwenselijk”. Moeten SP en PvdA niet eerst gevraagd worden, stelt hij.

„Nee”, is het resolute antwoord van SP-leider Emile Roemer. Samenwerken met de VVD is voor hem uitgesloten. De PvdA dan? Vooralsnog nee, luidt daar het antwoord. Voor partijleider Lodewijk Asscher is het nog geen uitgemaakte zaak dat VVD, CDA, D66 en GroenLinks het echt niet met elkaar eens kunnen worden.

Kortom, de ene ‘nee’ is de andere niet. Het is nu aan informateur Schippers om te onderzoeken hoe hard al die nee’s zijn. Als een partij nee zegt, bedoelt zij dan ook nee? Het ligt voor de hand dat zij zich allereerst concentreert op het ‘nee’ van Alexander Pechtold.

Zijn partij draagt op dit punt een geschiedenis met zich mee. In 1981 wilden de Democraten onder leiding van Jan Terlouw niet meedoen aan een kabinet dat geleid zou worden door de CDA’er Van Agt. De partij trok hierin gezamenlijk op met de PvdA. Maar na 42 dagen accepteerde D’66 Van Agt alsnog en liet daarmee de PvdA in de steek. Dolkstoot’66 heette D66 toen bij de PvdA.

In 2003 had de D66-fractie weinig problemen om met CDA en VVD te gaan regeren. Maar toen waren het de leden die tegenstribbelden. Praatsessies met de achterban braken het verzet.

De leden kunnen nu nog even wachten. Eerst een praatsessie met Pechtold.