Maanzaadolie tegen onvruchtbaarheid

Nederlands onderzoek

Maanzaadolie is een oud contrastmiddel voor onderzoek bij onvruchtbare vrouwen. Met een positieve bijwerking: veel meer kans op zwangerschap.

Maanzaad is zaad van de slaapbol Foto iStock

Een bijna honderd jaar oud röntgencontrastmiddel op basis van maanzaadolie verhoogt bij onvruchtbare vrouwen de kans om zwanger te worden. 40 procent van de vrouwen werd zwanger binnen een half jaar na de behandeling.

Het opvallende resultaat komt uit onderzoek in 27 Nederlandse ziekenhuizen. Het invloedrijke medische tijdschrift The New England Journal of Medicine publiceerde het onderzoek donderdag, meteen nadat onderzoeksleider en hoogleraar gynaecologie Ben Mol de resultaten presenteerde op een wetenschappelijk congres in Vancouver.

Aan het onderzoek deden ruim 1.100 vrouwen mee die al minstens een jaar vergeefs probeerden zwanger te worden. Een probleem met de eileider is bij 15 procent van de onvruchtbare vrouwen de oorzaak van het uitblijven van een zwangerschap.

Maanzaadolie is een oud röntgencontrastmiddel. Het wordt gebruikt om te onderzoeken of de eileiders van vrouwen verstopt zijn, wat een oorzaak van onvruchtbaarheid kan zijn. In de jaren vijftig waren er al sterke vermoedens dat het röntgencontrastmiddel de kans op zwangerschap vergroot.

Contrastmiddel op waterbasis

In het Nederlandse onderzoek werd bij de helft van de 1.100 vrouwen de doorlaatbaarheid van de eileiders onderzocht met een röntgenmiddel op oliebasis. Van hen werd 40 procent binnen een half jaar zwanger. Van de andere 550 vrouwen was 29 procent binnen een half jaar zwanger. Zij ondergingen het eileideronderzoek, maar met contrastmiddel op waterbasis.

„Het effect dat we vinden is net zo goed als één cyclus ivf, terwijl zo’n reageerbuisbevruchting veel belastender is. En bovendien veel duurder”, zegt onderzoeksleider Ben Mol aan de telefoon vanuit Vancouver. „Ik vind dat stellen met onvruchtbaarheidsproblemen daarover moeten worden geïnformeerd. De neiging bestaat om het eileideronderzoek niet meer te doen, omdat veel stellen uiteindelijk toch ivf krijgen.”

Al vanaf de jaren tachtig is met onderzoek bevestigd dat eileider-onderzoek de kans op zwangerschap vergroot. De kans op zwangerschap is zelfs driemaal groter na eileideronderzoek, vergeleken met geen onderzoek. Toch was het röntgenonderzoek met contrastvloeistof lange tijd minder populair, omdat de doorgankelijkheid van de eileider ook met echo-apparatuur meetbaar is. Mol: „In de praktijk zie ik nu wel weer een verschuiving naar röntgenonderzoek met het oliecontrastmiddel.”

Vreemd toeval

De vraag bleef of een contrastmiddel met olie of water beter is voor een zwangerschap. De vijf bestaande studies waren van slechte kwaliteit. Een Nederlands consortium dat onzekere zaken in de gynaecologie wil uitzoeken, besloot een goed en groot onderzoek te doen. Dat begon in 2012.

Vreemd toeval is dat Mol zelf is geboren nadat zijn moeder met het olie-achtige contrastmiddel was behandeld. Mol, geboren in 1965: „ Mijn ouders worstelden negen jaar met onvruchtbaarheid. Pas nadat ik dit onderzoek begon, vertelde mijn moeder dat ze zelf met dat oliecontrastmiddel was behandeld. Het is erg waarschijnlijk dat mijn jongere broer en ik het resultaat zijn van deze techniek.”