‘Ik wil weleens in een vrij land leven’

Iraanse presidentsverkiezingen

Zittend president Hassan Rouhani neemt het deze vrijdag op tegen de conservatief Ebrahim Raisi. „Raisi zal de armen steunen.”

Muur vol posters en handgeschreven slogans in de Iraanse hoofdstad Teheran voor de verkiezingen van deze vrijdag. Foto Ebrahim Noroozi/AP

Een constante stroom pelgrims, de vrouwen van top tot teen in het zwart gehuld, dromt het complex Hazrat-e-Masumeh binnen in de stad Qom, vanoudsher een van de belangrijkste heiligdommen voor shi’itische moslims. De gouden koepel van het monument voor de zuster van een negende-eeuwse imam schittert in de felle zon. De sfeer binnen is sereen. Sommige bezoekers komen met het lichaam van een pas overleden familielid om een laatste zegen te verkrijgen voor diens laatste gang.

Politieke besognes lijken hier ver weg, maar niets is minder waar. Nauwgezet houden de ayatollahs in Qom, die sinds de Iraanse revolutie van 1979 onder leiding van wijlen ayatollah Khomeiny de macht hebben, de vinger aan de pols. Zeker nu er deze vrijdag presidentsverkiezingen worden gehouden, waarbij de hervormingsgezinde president Hassan Rohani het opneemt tegen de conservatief Ebrahim Raisi, beiden oud-studenten van Qom.

Hebben de geestelijken zelf al een keuze gemaakt? „Wij stemmen voor de persoon die de beginselen en ideeën van imam Khomeiny het best in ere houdt”, zegt Hassan Habibi (29), die bijna is afgestudeerd aan de madrassah, de islamitische school naast het heiligdom, bedachtzaam. Zoals de meeste geestelijken in Qom maakt hij met zijn witte tulband, bruine cape en zorgvuldig gecoiffeerde baard een eerbiedwaardige indruk. „Verder weegt voor ons zwaar wat de opperste geestelijke leider, ayatollah Khamenei vindt.”

Steun van Khamenei

Hoewel hij het diplomatiek verwoordt, betekent dit dat Habibi en de meeste geestelijken en geestelijken in opleiding voor Raisi zullen stemmen. Khamenei heeft namelijk duidelijk gemaakt dat hij Raisi van harte steunt. Vorig jaar stelde de ayatollah hem aan als hoofd van de machtige stichting die een ander shi’itisch heiligdom beheert, in de noordoostelijke stad Mashad. De stichting beschikt over een vermogen van zo’n 13,5 miljard euro. Veel analisten gaan er zelfs van uit dat de 77-jarige Khamenei, die is geoperereerd wegens prostaatkanker, de 56-jarige Raisi graag als opvolger ziet.

Dat Raisi als aanklager in de jaren tachtig medeverantwoordelijk was voor de executie van honderden tegenstanders van de revolutie, vormde kennelijk geen beletsel. Ongestoord put Raisi nu, met de stilzwijgende instemming van Khamenei, uit de fondsen van de stichting voor zijn verkiezingscampagne. Zo werden dinsdag vele aanhangers uit arme zuidelijke wijken van Teheran per bus naar het centrum van de stad vervoerd om hun leider op een door tienduizenden bezochte campagnebijeenkomst luid toe te juichen. „Tot ziens, meneer Rouhani”, zongen ze

Op het democratische gehalte van de verkiezingen valt overigens het nodige af te dingen. Alleen kandidaten die door de conservatieve, streng islamitische Hoeders van de Grondwet zijn goedgekeurd, mogen meedoen. Opperste leider Khamenei heeft bovendien het laatste woord bij alle grote beslissingen. Maar de president heeft wel degelijk macht en tienduizenden Iraniërs hebben de laatste weken dan ook geestdriftig campagne gevoerd.

Raisi kan rekenen op de steun van veel arme Iraniërs, die weinig of niets hebben gemerkt van de economische opleving die het land beleefde sinds de opheffing van het grootste deel van de sancties tegen het land. De internationale gemeenschap hief die op nadat Iran in 2015 met een aantal grote mogendheden overeenstemming had bereikt over het afbouwen van zijn nucleaire programma.

Belofte

„Ik heb een winkeltje”, zegt de 59-jarige Mahmoud Jafari, een man met een snor die zwaait met een poster van Raisi. „En in de jaren sinds Rouhani president is, is er voor mij niets verbeterd. Wel is er een hoop geld verkwist. Ik vertrouw op de beloftes van Raisi, die heeft gezegd dat hij de armen financieel zal ondersteunen.”

Ook Tarbat Tarjani, een student aan de madrassah in Qom, maakt geen geheim van zijn voorkeur voor Raisi. In de schaduw van een boom naast het heiligdom legt hij uit waarom. „In het dorp in het noordoosten waar ik vandaan kom, worden de boeren alleen maar armer. De mensen hebben daarom geen vertrouwen meer in Rohani. Veel jongeren trekken weg naar de stad. Maar Raisi vertrouw ik. Die heeft al flink wat aan de armen in dorpen gegeven met geld van de stichting die hij beheert. Die houdt zich aan zijn belofte.”

Ik krijg maar 15.000 touman (3,5 euro) voor elk uur dat ik les geef

Ook sommige intellectuelen, die niet tot de clerus behoren, steunen Raisi. „Ik ben ingenieur, gepromoveerd, en ik doceer op de universiteit”, zegt een vrouw van 32 jaar met een modieuze bril op de campagnebijeekomst. „Maar ik vind dat deze regering veel te weinig uitgeeft aan onderwijs. Ik krijg maar 15.000 touman (3,5 euro) voor elk uur dat ik les geef. Ik denk dat Raisi onderwijs meer op waarde schat.” Haar naam wil de vrouw niet geven.

Toch staat allerminst vast dat Raisi en zijn conservatieven de verkiezingen ook echt zullen winnen. En dat is niet alleen te wijten aan het feit dat Raisi geen groot spreker is en bij het enige verkiezingsdebat in het geheel niet kon imponeren.

Een groot deel van de bevolking is de dominantie van de conservatieve religieuze leiders al jaren beu. Niet voor niets kon Rohani de vorige keer ook, ondanks tegenwerking van conservatieve geestelijken, worden gekozen. Veel Iraniërs geven toe dat ze er economisch niet veel beter voor staan dan vier jaar geleden. Maar Rohani wist althans de uit de hand gelopen inflatie te beteugelen en door het nucleaire akkoord en de opheffing van de sancties lonken er betere tijden, zeggen ze.

‘Voor een seculiere staat’

Ook veel progressieven die het Iraanse systeem ondemocratisch vinden beschouwen Rouhani als hun beste hoop. „Ik ben voor een seculiere staat, maar bij gebrek aan betere kandidaten zal ik voor Rouhani stemmen”, zegt Zeinab Arefi (27), een in een zwarte hijab gehulde tandarts bij een chique winkelcentrum in Noord-Teheran. „Ik wil nu wel eens af van die inmenging door onze religieuze leiders in onze politiek en in een vrij land leven.”