Wachttijden jeugdzorg zijn te lang

Jeugd-ggz

De jeugdzorg werd gedecentraliseerd om snel hulp te bieden. Het effect blijkt tegengesteld.

Een jongen met een knuffelbeer in een speelkamer van een jeugdhulpverleningscentrum. Foto Roos Koole/ANP

Ruim de helft van de zorginstellingen slaagt er niet in om jongeren met een angststoornis, een depressie of andere geestelijke gezondheidsproblemen op tijd te ontvangen. Kinderen tot achttien jaar wachten gemiddeld zes weken op een eerste intakegesprek, terwijl die wachttijd maximaal vier weken mag bedragen. Een op de vijf kinderen wacht langer dan twee maanden.

Dat blijkt uit een inventarisatie door onderzoeksbureau MediQuest van de wachttijden bij 472 locaties voor jeugdgezondheidszorg (jeugd-ggz) over het eerste kwartaal van dit jaar.

Het is voor het eerst dat op zo’n grote schaal de wachttijden in de jeugd-ggz in kaart zijn gebracht. Jeugdzorg valt sinds de decentralisatie van 2015 onder de verantwoordelijkheid van gemeenten.

Het duurde vijf maanden voordat deze moeder hulp vond voor haar dochter: “Het zou me niet verbazen als heel veel ouders in de tussentijd afhaken.

De wachttijd van vier weken tussen aanmelding bij een instelling en het intakegesprek geldt als vuistregel – gemeenten en instellingen onderschrijven dat. Staatssecretaris van Rijn (Zorg, PvdA) heeft er herhaaldelijk op aangedrongen dat die normen worden nageleefd.

Het feit dat kinderen niet tijdig terecht kunnen, is opmerkelijk omdat de jeugdzorg met de overheveling naar gemeenten ‘dichter bij de burger’ zou komen, zodat snelle, op maat gesneden hulp voor kinderen mogelijk zou zijn.

Wachtlijsten zijn nadelig omdat „angst, depressie en andere geestelijke klachten zonder behandeling al snel verergeren”, zegt Bernadette Jonker, als gezondheidszorgpsycholoog verbonden aan ggz-instelling Dokter Bosman.

De wachttijden kunnen verschillen per aandoening. Sommige instellingen voeren een opnamestop in als zij te veel patiënten krijgen aangemeld. Zo’n 4 procent van de zorginstellingen heeft in het eerste kwartaal van dit jaar zo’n aanmeldstop ingevoerd. „Dat betekent dat de situatie eigenlijk ernstiger is dan de wachttijden suggereren”, zegt directeur van MediQuest Jon Schaefer.

Bovendien zijn jeugdzorginstellingen in tegenstelling tot instellingen voor volwassenen-ggz niet verplicht hun wachtlijsten te publiceren. Een groot deel doet het niet.

Lees ook: De wachttijden in de jeugdzorg zijn te lang, maar wie doet er wat aan? Gemeenten zouden moeten handhaven.

Doordat veel ggz-instellingen zowel jongeren als volwassenen behandelen, zijn er toch voldoende gegevens om zicht te krijgen op de wachttijden.

Krappe inkoop

Belangrijke reden voor de wachtlijsten is een krappe inkoop van behandelingen door gemeenten. Gemeenten kampen met krimpende jeugdzorgbudgetten als gevolg van bezuinigingen door het Rijk. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten zegt dat bij te lange wachttijden „gemeenten het initiatief nemen” om „het gesprek aan te gaan” met zorginstellingen. „Steeds meer gemeenten doen onderzoek naar de oorzaken van wachttijden.”

Er is geen toezichthouder die de gemeenten kan aanspreken. Die is er wel in de geestelijke gezondheidszorg voor volwassenen. Daar handhaaft de Nederlandse Zorgautoriteit. Die tikt zorgverzekeraars op de vingers als zij onvoldoende zorg inkopen.

Ook volwassenen blijken te vaak te lang te moeten wachten op een eerste afspraak in de geestelijke gezondheidszorg. MediQuest onderzocht de wachttijden bij negenhonderd locaties voor volwassenen, en daarvan overschrijdt bijna de helft de norm van vier weken.

Volgens zorginstellingen moet de samenwerking met huisartsen en wijkteams verbeterd worden. Volgens GGZ Nederland komen wachtlijsten door „het onvoldoende functioneren van de keten”.

In het nieuws pagina 8