Vernieuwing verloopt heel stilletjes bij 70-jarig Cannes

Filmfestival

Cannes bestaat dit jaar zeventig jaar, maar heeft de veteranen grotendeels buiten de filmcompetitie gehouden.

Les fantômes d’Ismaël met Marion Cotillard en Charlotte Gainsbourg is een film over mensen die zichzelf halverwege hun leven opnieuw proberen uit te vinden.

Het filmfestival van Cannes ging woensdagavond van start met een Frans onderonsje. Voor Les fantômes d’Ismaël van regisseur Arnaud Desplechin ging een heel blik Franse filmsterren open, met hoofdrollen voor Mathieu Amalric, Marion Cotillard en Charlotte Gainsbourg.

Cannes maakte de openingsfilm dit jaar laat bekend, wat er op zou kunnen wijzen dat er eerst een aantal andere opties is afgevallen. Dat zou goed kunnen want Les fantômes d’Ismaël is niet direct een opening die heel veel indruk maakt. De film gaat over een verlopen filmregisseur – gespeeld door Amalric die al twintig jaar het alter ego van Desplechin vertolkt in diens films. Hij wordt verscheurd tussen zijn huidige geliefde, Gainsbourg, en zijn ex-vrouw die na twintig jaar vermist te zijn geweest ineens weer voor zijn neus staat, gespeeld door Cotillard.

Er zijn twee versies van de film in omloop: een volgens Desplechin ‘sentimentele versie’ van krap twee uur die in Cannes te zien was, en die in de meeste Franse bioscopen te zien zal zijn. En er is een twintig minuten langere, ‘intellectuele versie’ van de film, die uitgebracht wordt in een select aantal theaters in Frankrijk.

Lees ook: Cannes 2017: wat kunnen we verwachten?

Desplechin heeft onmiskenbaar een eigen handschrift en bouwt gestaag aan zijn oeuvre van films die meestal over families gaan. Hij maakt complexe, erudiete films, die bol staan van de literaire en filmische verwijzingen. Maar zijn werk van de laatste jaren is niet meer zo sterk als de films waarmee hij ruim tien jaar geleden zijn naam vestigde, zoals Rois et Reine (2004) en Un conte de Noël (2007).

Les fantômes d’Ismaël is een film over mensen die zichzelf halverwege hun leven opnieuw proberen uit te vinden. Dat gaat bij Desplechin met het nodige melodrama gepaard – en heel veel woorden. Daardoor weerklonk er bij de persvertoning onbedoeld gegniffel. Er is een bepaald soort Franse hoogdravendheid, die zeker charme heeft, maar die zich ook lastig laat exporteren.

Desplechin combineert een chaotische, van de schouder gedraaide filmstijl met beeldtechnieken die teruggaan tot de stille film. De film heeft zijn momenten, ook omdat Amalric en Gainsbourg zulke expressieve, ongeremde acteurs zijn; een plezier om naar te kijken. Maar Desplechin heeft zichzelf nog niet opnieuw uitgevonden, hoezeer zijn personages in de film daar ook naar snakken.

De controverse houdt aan rond de selectie van twee Netflix-producties in Cannes – Onkja van Koreaan Bong Joon Ho en The Meyerowitz Stories van Amerikaan Noah Baumbach. Mag het eerbiedwaardige festival wel films vertonen die niet zijn bedoeld voor de bioscoop, maar voor een website? Of betekent dat het begin van het einde van de door de Fransen zo gekoesterde filmcultuur? De voorzitter van de jury in Cannes, de Spaanse filmmaker Pedro Almodóvar, liet alvast weten dat hij zich niet kan voorstellen dat hij de Gouden Palm zal toekennen aan een film die niet in de bioscoop te zien zal zijn.

Cannes bestaat dit jaar zeventig jaar, maar heeft de veteranen grotendeels buiten de filmcompetitie gehouden bij de komende editie. Er is nieuw werk van gelauwerde filmmakers zoals Agnès Varda: de documentaire Visage Villages die ze maakte met straatkunstenaar JR. Roman Polanski komt met een film over een lesbische liefde, Based on a True Story. Claude Lanzmann maakte een documentaire over de nasleep van de oorlog in Korea, Napalm. Ze zijn allemaal te zien in Cannes, maar wel buiten competitie.

In die competitie zijn voornamelijk films te vinden van makers die nu rond de 45 zijn en zich in het midden van hun carrière bevinden zoals Sofia Coppola en Ruben Östlund. Uitzondering is Michael Haneke die met Happy End opgaat voor zijn derde Gouden Palm. Cannes viert zijn zeventigste editie, maar is ook stilletjes aan het vernieuwen, verschuiven en verjongen. Dat is ook hoog tijd.