Opinie

Onderhandelaars, terug aan tafel: integreren doe je zo

Alle Nederlanders moeten de kernwaarden van de democratie onderschrijven: de meerderheid net zo goed als de minderheden, betoogt hoogleraar mensenrechten en VVD-lid . Accepteer elkaars cultuur, vinden ook de ondertekenaars van zijn manifest, waaronder de politieke jongerenbeweging van DENK.

Illustratie: Hajo

De formatie-onderhandelaars konden geen overeenstemming bereiken over de migratieproblematiek, zo bleek maandag. Ze lijken lijnrecht tegenover elkaar te staan. In hun verkiezingsprogramma’s benadrukten VVD, CDA en ChristenUnie dat minderheden zich moeten schikken naar de heersende normen en waarden. Aan de andere kant van het spectrum staan GroenLinks en D66, partijen die diversiteit verwelkomen.

Wederzijdse acceptatie, voluit deelnemen

Ondanks deze schijnbare tegenstelling is het zeer goed mogelijk om tot een gezamenlijke aanpak te komen die leidt tot een inclusieve samenleving, waarin eenieder – op basis van gedeelde waarden en vrij van discriminatie – kan participeren. Enerzijds moeten alle Nederlanders de kernwaarden van democratie en rechtsstaat onderschrijven. Anderzijds wordt, om dat doel te bereiken, de kracht van diversiteit ingezet. Integratie vraagt om wederzijdse aanpassing, het idee dat minderheden en meerderheid naar elkaar toegroeien, normen en waarden van elkaar overnemen. Wederzijdse acceptatie dus. Dat slaagt alleen als er frequent contact is tussen de leden van deze groepen, blijkt uit cultureel psychologisch onderzoek. Daarvoor is het nodig dat leden van minderheidsgroepen voluit deelnemen aan de samenleving.

Ook antropologisch onderzoek leert dat culturele hulpbronnen de motor zijn achter de participatie van leden van minderheidsgroepen. Via contacten in de eigen groep raken mensen aan een baan, hun familie ondersteunt waar mogelijk (bijvoorbeeld om een tijdje te kunnen studeren) en via verenigingen participeren mensen met een migratieachtergrond in de samenleving. Bijzondere scholen, waaronder islamitische, maken de leden weerbaar tegen discriminatie en bereiden hen voor op een actieve rol. Ook religie draagt bij aan integratie, blijkt uit onderzoek (Fona & Alba). In dat proces putten mensen steun uit hun geloof en religieuze gemeenschap. De culturele identiteit is dus de pijler onder integratie.

Waarden van minderheden zijn niet inferieur

Om contact tussen leden van minderheden en meerderheid te bevorderen, moeten racisme, antisemitisme en islamofobie fors worden bestreden. Deze ontwrichtende verschijnselen leiden namelijk tot uitsluiting, afzondering en uiteindelijk een rem op integratie. Dit is niet alleen een zaak van de overheid. Wie discrimineert zal moeten werken aan zijn eigenwaarde: een negatief zelfbeeld is de voornaamste reden om je tegen anderen af te zetten. En leden van minderheidsgroepen moeten ook zelf tactieken en strategieën ontwikkelen om racisme tegen te gaan. Het zou helpen als politici het goede voorbeeld geven en niet telkens verkondigen dat de waarden van minderheden inferieur zijn.

De gespierde ‘doe normaal of ga weg’-uitspraak van premier Rutte doet bijvoorbeeld geen recht aan het feit dat leden van etnische minderheden investeren in het welzijn van alle Nederlanders via belastingen, arbeidskracht, vrijwilligerswerk en cultuurverrijking. Dieptepunt was toenmalig minister Asscher in 2014, toen hij zo gretig een Motivaction-rapport in het nieuws bracht dat stelde dat 90 procent van de jonge Turkse Nederlanders Syriëgangers helden vindt. In zijn duiding sprak hij van „een parallelle samenleving”. Achteraf bleek het onderzoek ondeugdelijk en zijn conclusie ook.

Verdraagzaamheid en godsdienstvrijheid

Begrijp ons niet verkeerd: in ons pleidooi voor diversiteit staan wij geen maatschappij voor waarin culturen langs elkaar heen leven. Wij zetten juist in op interactie en gedeelde waarden. En die waarden omvatten meer dan gelijkheid tussen man en vrouw en vrije meningsuiting. Die omvatten ook verdraagzaamheid, respect, non-discriminatie en godsdienstvrijheid.

Een geslaagde integratie behelst dus niet het onderdrukken van de eigen identiteit, maar juist de inzet daarvan. Daarom, onderhandelaars, kom tot een integratiebeleid dat is gebaseerd op de kracht van verschillende culturen. Juist onze verschillen kunnen bijdragen aan cohesie. Wij, ondertekenaars, zijn jullie daarbij graag van dienst.