Recensie

Meyer-Faje’s vloot brengt fantasie op dreef

Je vond hem achter een tot ‘krokettenfiets’ omgebouwde snackkar in Almere, waar hij superkroketten bakte, gemaakt van recepten van bewoners. In Utrecht bracht hij in een kitscherig winkeltje betonnen klompen aan de man. In het Juttersdok in Amsterdam bouwde hij een soort gotisch kathedraaltje van tweedehands boeken. Monumentjes. Maar allemaal tijdelijk, en op het moment dat de kunstenaar afwezig was, onfunctioneel.

De Duitse kunstenaar Tilmann Meyer-Faje (1971) is lang actief geweest met performances en site-specific projecten. Maar plotseling is hij het zat. In 2011 ontstaat de drang zoals hij het zelf noemt, „om materiaal te laten spreken”. Een reis naar het voormalige Oostblok, een onderzoek naar het ineenstortende ideaal van het communisme, belichaamd door ruïneuze Plattenbau, brengt hem naar het EKWC in (dan nog) Den Bosch. Daar experimenteert hij met de laagste temperatuur waarop klei gebakken kan worden. Uit de oven schuiven lobbige Plattenbau-structuren vol scheuren, gestold tijdens het ineenstorten.

Drie werkperiodes aan het EKWC heeft Meyer-Faje er nu opzitten en tijdens de laatste – van september tot november 2016 – verlegde de kunstenaar zijn koers van architectuur naar wereldwijde scheepvaart. Met name de zelfkant daarvan fascineert hem: de globalisering van handel, de vervuiling door oceaanstomers, de verwoesting van nog uitstekend functionerend materieel als de reis er zogenaamd opzit. Dat eindpunt zijn de apocalyptische ‘sloopstranden’ aan de kusten van India en Pakistan.

Zeven imposante cruise-schepen, sleepboten, olietankers, trawlers en containerschepen in zachte kleuren ongeverfde klei zijn het resultaat. Ze liggen in slagorde op schragen bij galerie De Witte Voet in Amsterdam. Maar daarmee is het meest actieve van hun wezen benoemd. De schepen hangen uit het lood, hun ruimen zijn ingezakt, de containers die ze vervoeren lijken gesmolten in de hitte, sonorapparatuur en leidingen hangen er beschonken bij.

Meyer-Faje’s niet-zeewaardige vloot brengt de verbeelding krachtig op gang. Natuurlijk, dit is het failliet van de high tech-scheepvaart, een verhaal van kapitalistische overmoed en falen dat al vele malen eerder is verteld. Maar de aandoenlijke en voor het oog lekker zachte boten zetten aan tot meer. Ieder beeld - met al zijn specifieke details – murmelt, kucht, fluistert en sputtert een eigen levensverhaal bij elkaar. Wij zaten ooit achter de knoppen. Nu zijn zij aan de beurt.