Recht & Onrecht

Het maakt uit wie er in de toga zit, zwart of wit

Worden gekleurde Nederlanders zwaarder gestraft? Dat is een ongemakkelijke vraag die minder zou schuren als er meer gekleurde officieren van justitie en rechters waren, denkt Officier van Justitie Ward Ferdinandusse.

Officier van Justitie Roy Nanhkoesingh in de Volkskrant

Onlangs gaf mijn collega Roy Nanhkoesingh een veelbesproken interview over discriminatie en de noodzaak van meer diversiteit onder officieren van justitie. Het Openbaar Ministerie is nu te eenzijdig van samenstelling, en wil dat veranderen. Bij de politie praat men al langer over de noodzaak van diversiteit, maar ook voor het Openbaar Ministerie (en voor rechters) is dat van groot belang. Er zijn grote groepen in de Nederlandse samenleving die niet of nauwelijks vertegenwoordigd zijn in de Nederlandse politie en bij de togadragers op een strafzitting. Dat beïnvloedt onze toegang tot informatie. Het bepaalt de mate waarin we die informatie begrijpen en effectief kunnen gebruiken.

Ook de keuzes die we maken in ons dagelijks werk (wat onderzoek je wel en wat niet? Hoeveel investeer je in welk onderzoek? Welke straf verdient de dader?) worden beïnvloed door de achtergrond en het perspectief van de beslissers. Hetzelfde geldt voor het vertrouwen dat mensen in de samenleving hebben dat zij gehoord worden en op een eerlijke manier worden vertegenwoordigd. De samenstelling van een publieke organisatie bepaalt niet alleen hoe die organisatie de wereld ziet, maar ook hoe de wereld naar die organisatie kijkt.

Diversiteit is kwaliteit

Het debat over diversiteit wordt soms wel gevoerd vanuit het eerlijkheidsperspectief: als iedereen dezelfde kans krijgt, is er toch niets aan de hand? Terecht wordt dan de vraag opgeworpen of iedereen wel echt dezelfde kans krijgt, niet alleen op papier maar ook in de praktijk. Maar net zo belangrijk vind ik dat het bij diversiteit niet alleen gaat om het bieden van gelijke kansen, maar ook om de kwaliteit en effectiviteit van ons werk. Om ons werk goed te doen, moeten wij alle onderdelen van de samenleving kennen en begrijpen. En andersom moet de samenleving zich in ons kunnen herkennen.

Een eenzijdige samenstelling van het korps van rechters en officieren van justitie leidt steeds opnieuw tot ongemakkelijke vragen. Bijvoorbeeld of iedereen in dit land bij de strafrechter wel op dezelfde manier behandeld wordt. Roy constateert in het interview, op basis van zijn eigen ervaring, dat dat niet zo is. Hij ziet dat rechters in de praktijk gekleurde Nederlanders zwaarder straffen. Dat is een pijnlijke observatie, die op sociale media meteen betwist werd. Is dat wel echt zo?

Onverklaarde verschillen

De Raad voor de Rechtspraak gaf in januari 2015 een geruststellend nieuwsbericht uit over een onderzoek naar etniciteit en straftoemeting onder de kop “Onderzoek geeft verklaringen voor verschil in straftoemeting”. Maar als je dan het rapport zelf er bij pakt, lees je dat ook nadat er rekening is gehouden met vele ‘gemeten’ delict-, dader- en proceskenmerken er substantiële (en onverklaarde) verschillen blijven bestaan tussen de etnische groepen in de opgelegde straffen. In december 2016 berichtte de Raad voor de Rechtspraak over vervolgonderzoek hiernaar onder de kop “Anders, maar even zwaar gestraft”. Gelukkig. Maar opnieuw: als je dan het rapport zelf er bij pakt, lees je dat de verschillen tussen herkomstgroepen in deze vervolgstudie veel kleiner zijn, maar niet helemaal verdwenen. En dat het “afhankelijk is van de omrekensleutel of er etnisch gerelateerde verschillen in de zwaarte van de totale straf zijn te signaleren”.

Zowel deze uitkomsten als de hardnekkigheid waarmee er iets te positief over wordt bericht zijn ongemakkelijk. Voor ons officieren van justitie net zo zeer als voor rechters. Want als er verschillen zijn in opgelegde straffen, zijn daar waarschijnlijk ook verschillen in strafeisen aan vooraf gegaan. De enige manier om dat ongemak echt te doorbreken is te zorgen dat zoveel mogelijk groepen van de bevolking op alle plekken in de rechtszaal vertegenwoordigd zijn. Niet alleen als verdachte of als tolk, maar ook in toga.

De Togacolumn wordt wekelijks geschreven door een rechter, een advocaat of een officier van justitie.

 

Blogger

Ward Ferdinandusse

Ward Ferdinandusse studeerde rechten in Amsterdam, waar hij promoveerde op de toepassing van internationaal strafrecht in nationale rechtbanken. Hij schreef voor het studentenblad Propria Cures en het voetbaltijdschrift Hard Gras. Ferdinandusse werkt als officier van justitie bij het Landelijk Parket in Rotterdam en als bijzonder hoogleraar Internationaal strafrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen. Als officier was hij betrokken bij strafzaken, uitleveringsprocedures en onderzoeken naar internationale misdrijven zoals genocide, oorlogsmisdrijven, foltering, piraterij en (internationaal) terrorisme.