Gentech-weefselkweek als wapen tegen leukemie

Medische wetenschap

Uit weefsels kunnen nu bloedstamcellen worden gekweekt. Ze zijn bedoeld als kankerbehandeling – als de stamcellen veilig blijken.

Groeiende bloedstamcellen. Foto Rio Sugimura

Het onderzoek waardoor leukemie ooit makkelijker te genezen kan zijn, is woensdag in Nature gepubliceerd.

Het is Amerikaanse biomedici gelukt om bloedstamcellen te maken uit andere weefsels, die met gemak weggehaald kunnen worden bij de patiënt zelf.

Uit bloedstamcellen kunnen alle nodige bloedcellen groeien: rode bloedcellen, afweercellen en bloedplaatjes. Twee onderzoeksgroepen hebben aangetoond dat in het laboratorium gemaakte bloedstamcellen kunnen uitgroeien tot ‘echt bloed’.

Een bloedstamceltransplantatie (vaak een beenmergtransplantatie) kan levensreddend zijn voor veel leukemiepatiënten. Zo’n transplantatie kan ook afweerziekten genezen, zelfs hiv. Maar de behandeling wordt vaak gefrustreerd doordat er geen geschikte bloedstamceldonor beschikbaar is. Of te weinig stamcellen als er wel een donor is gevonden.

De groep van Weill Cornell Medical College in New York gebruikte cellen uit bloedvaten van volwassen muizen. Die werden in het laboratorium veranderd in rijpe bloedstamcellen.

„Dat opent de opwindende mogelijkheid dat bloedstamcellen uit cellen van iemands eigen weefsel kunnen worden gemaakt”, schrijven Carolina Guibentif en Berthold Göttgens van de University of Cambridge in een commentaar in Nature.

Dat zou betekenen dat een arts bij een patiënt wat cellen afneemt. Die cellen groeien in het lab en krijgen een paar nieuwe genen toegediend. Die produceren groeifactoren om cellen te herprogrammeren naar een soort embryonaal stadium. Eventueel kunnen er nog andere genen worden veranderd, bijvoorbeeld om de kans op leukemie in de toekomst te verkleinen. Daarna rijpen de cellen verder op een celkweek van bepaalde lichaamscellen die andere noodzakelijke groeifactoren afgeven. In het beschreven experiment duurde dat 20 dagen. Daarna zouden de bloedstamcellen bij een transplantatie kunnen worden gebruikt.

Beide commentatoren gieten ook koud water over het enthousiasme. Stamcellen ontwikkelen zich onder invloed van groeifactoren die in embryo’s actief zijn en de celdeling bevorderen. Veel van die groeifactoren zijn berucht als kankerbevorderende groeifactoren. Een van de grote opgaven voor de komende jaren is om te garanderen dat kankerpatiënten die eventueel met deze methode worden geholpen, niet opnieuw kanker oplopen.