NRC checkt: ‘1 procent groei economie leidt tot 9 procent meer files’

Dat schreef De Telegraaf eerder deze maand.

Verkeersdrukte op de A13 bij Delft. Foto Lex van Lieshout/ANP

De aanleiding

‘Nederland slibt dicht’ kopte De Telegraaf begin deze maand. Uit een „alarmerend” rapport van het ministerie van Infrastructuur zou blijken dat verkeersinfarcten komende jaren de mobiliteit en economie „verlammen”. Er zouden miljarden extra nodig zijn voor wegen en infrastructuur om de schade te beperken. Maar met het nieuwe kabinet, zeker met GroenLinks aan tafel, is het maar de vraag of dat geld er komt, aldus de krant, vóór het vastlopen van de formatiebesprekingen. De krant haalt een woordvoerder van ondernemersorganisatie VNO-NCW aan, die zegt dat het kabinet de opleving na de crisis onderschatte en beweert dat „1 procent economische groei zorgt voor 9 procent meer files”. We checken dit.

Waar is het op gebaseerd?

In de Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse 2017, het rapport waar De Telegraaf naar verwijst, staat dat het kabinet de komende decennia de capaciteit van bestaande netwerken verruimt maar dat er desondanks „opgaven” blijven bestaan. In een prognose tot 2040 zeggen de opstellers dat een jaarlijkse groei van 1 procent jaarlijks tot minimaal 1 procent en maximaal 2 procent meer files (reistijdverlies) leidt – minder dan 9 procent dus.

VNO-NCW baseert zich echter op een ander rapport. De woordvoerder verwijst naar het Mobiliteitsbeeld 2016 van Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) en zegt dat het verband tussen 1 procent economische groei en 9 procent meer files „niet eeuwigdurend” is en alleen geldt „voor nu”. VNO-NCW baseert zich op het reistijdverlies dat het KiM in dat rapport berekende over de laatste twee jaar. In 2015 waren er bij 2 procent bbp-groei 22 procent meer files en in 2016 bij 1,7 procent groei 14,8 procent meer files. Bij 1 procent bbp-groei is dat 11 procent meer reistijdverlies in 2015 en 8,7 procent in 2016. „Bij het middelen zijn we voorzichtigheidshalve op 9 procent gaan zitten.”

En, klopt het?

Nee, zegt een onderzoeker van het KiM. Het is op basis van deze gegevens niet aannemelijk dat 1 procent economische groei in 2015 en 2016 heeft geleid tot 9 procent meer files. Er zijn namelijk ook andere factoren die toe- of afname van reistijdverlies verklaren, zoals (veranderende) capaciteit van het hoofdwegennet, de gemiddelde brandstofprijs en het aantal inwoners (20-65 jaar). Ook deze factoren zijn meegewogen in het voorspelmodel waarop VNO-NCW zijn uitspraak baseert. Het KiM heeft op basis van dit model voor de periode 1998 tot 2015 een verband gevonden waarbij 1 procent economische groei leidt tot 3 procent meer files.

VNO-NCW baseert zich alleen op de jaren 2015 en 2016. Deze relatief korte periode gebruiken om iets te zeggen over het verband tussen economische groei en reistijdverlies is volgens het kennisinstituut „niet reëel”, maar het kán natuurlijk wel. Bovendien, de verklaringskracht van het bbp voor het reistijdverlies kan per jaar verschillen en dus in 2015 en 2016 groter zijn geweest dan 3 procent.

Uit een analyse door het KiM blijkt dat economische groei in 2015 in totaal bijna éénvijfde van het toegenomen reistijdverlies verklaart (4 van de 22 procent). Gedaalde brandstofprijzen verklaren ook éénvijfde, evenals lokale toenames in het autoverkeer – die niet kunnen worden toegeschreven aan economische factoren.

Tweevijfde deel van het totale reistijdverlies kan het KiM niet verklaren. Mogelijk gaat het deels om bijeffecten van economische groei maar dat is allerminst zeker. Filegedrag is moeilijk te voorspellen omdat de mens zich voortdurend aan de veranderende omstandigheden aanpast, bijvoorbeeld door thuiswerk als de filedruk te groot wordt.

Conclusie

Volgens VNO-NCW leidt 1 procent economische groei tot 9 procent meer files. Dat klopt niet op grond van het model waarop de ondernemersorganisatie zich baseert. Er is over langere tijd een verband gevonden waarbij 1 procent economische groei leidt tot 3 procent meer files. De sterkte van dat verband kan variëren maar zal nooit de volledige toename van het reistijdverlies verklaren omdat ook andere factoren het verlies bepalen. We beoordelen de stelling als onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met hashtag #nrccheckt.