Waarom het FunX wel lukt jongeren van alle kleuren te bereiken

Radio

FunX lukt wat de rest van de publieke omroep niet lukt: jongeren van alle kleuren bereiken. Hoe doen ze dat?

Foto Andreas Terlaak

Onlangs nog was Eva Hol, eindredacteur bij NPO FunX, samen met de muzieksamensteller in de bovenzaal van Paradiso voor een concert van Yung Nnelg. „Een jongen uit de Bijlmer. Ken je zijn muziek? Nee, is nog niet overal bekend. Er waren maar een paar mensen. Maar wij zeiden meteen tegen elkaar: hij gaat het maken.”

Niet dat ze van zichzelf vindt dat ze er zo bovenop zit, maar haar collega’s zeker. „Die zitten te chillen op de pleintjes van Amsterdam en Rotterdam, ze gaan naar de clubs en weten wat het op YouTube en Spotify goed doet.” En bij de eerstvolgende muziekvergadering zeggen ze: dit liedje moeten we nú oppakken, want anders zijn we te laat. Alleen zeggen ze niet ‘liedje’ maar ‘track’, of ‘pokoe’.

Vanaf het begin is het uitgangspunt van FunX geweest: een afspiegeling zijn van de grootstedelijke jeugd. Draaien wat ze willen horen (‘urban’ muziek, die ze op de meer ‘witte’ zenders niet te horen krijgen) én naar ze luisteren. ‘Welkom bij jezelf’, was de slogan tien jaar geleden. Tegenwoordig: ‘The Sound of the City’. Dus: zo klinkt de muziek van de jonge stad. Maar ook: hier denken ze over na en maken ze zich druk om. „We zijn geen ouder, geen opvoeder”, zegt programmaleider Sharid Uppelschoten. „We willen een vriend zijn van de luisteraar. App maar, reageer maar, loop naar ons toe als je ons op straat tegenkomt.”

In de afgelopen twee jaar verdubbelde FunX bovendien de webredactie, die nu uit zo’n vijftien mensen bestaat en zeven dagen per week van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat bezet is. Sinds vorig najaar is het aantal unieke bezoekers van de site elke maand meer dan 1 miljoen. FunX bereikt met een diverse redactie een diverse doelgroep. Jongeren van velerlei afkomst die zich, volgens Hol, „niet gehoord voelen” bij andere media. „Nieuws komt niet bij je aan als het alleen maar gaat over Marietje en Johan uit Purmerend.”

Haar collega’s zeggen stuk voor stuk net zoiets. „De generatie van nu heeft z’n mening klaar en wil juist meepraten”, zegt Chanelva Rier, eindredacteur van de ochtendshow. „Maar ze nemen het andere media kwalijk dat nieuws vaak vanuit één perspectief wordt belicht. Ze denken: ja, maar dat is het witte perspectief.”

Diversiteit in de media is al jaren een belangrijk thema. In 2015 bleek uit onderzoek van NRC dat de negen grote nieuwsredacties (waaronder NOS, RTL Nieuws, de Volkskrant en NRC zelf) voor slechts 3 procent uit niet-westerse allochtonen bestaan. Verbetering gaat moeizaam; ook bij redacties die diversiteit wel nastreven.

De noodzaak minder wit te worden werd in het najaar pijnlijk duidelijk bij 3FM, toen dj Giel Beelen in zijn uitzending Sylvana Simons met een aap vergeleek, schijnbaar blind voor de aanstoot die velen daaraan konden nemen. Het was niet eens de eerste keer dat zoiets gebeurde. „We moeten vol aan de slag met diversiteit”, zei toenmalig zendermanager Basyl de Groot (3FM) korte tijd later tegen NRC. Het aantrekken van de niet-witte Angelique Houtveen moest daarin de eerste stap zijn. Houtveen kwam van FunX.

De 7-seconden-regel

Wat doe je als publieke zender die die lastig te bereiken doelgroep wél bereikt? „Ze luisteren in de eerste plaats voor de muziek”, zegt Uppelschoten, „niet voor het gelul ertussendoor.” Maar zij houdt zich als programmaleider juist bezig met alles náást de pakweg twaalf tracks die per uur gedraaid worden. „Dus moet je zorgen dat áls ze luisteren, ze het interessant vinden wat ze horen.”

FunX gebruikt daarvoor de ‘7-seconden-regel’: binnen die eerste zeven seconden móét de dj een goede reden geven om te blijven luisteren. Een goede intro, een tease, een spelletje. Anders haken ze af. Eindredacteur Rier: „De politie wilde bijvoorbeeld op een gegeven moment weer gaan werken met tasers – stroomstootwapens. Toen bedachten wij dat we een collega zouden laten taseren. Dat ging niet door, uiteindelijk, want het was toch te gevaarlijk. Maar als je er iets mee wil doen, kun je de luisteraar zeggen: onze reporter wordt straks gewoon getasered hier.”

Ook in onderwerpkeuze gaat het anders. Wat de ramadan precies is, dat gaan ze echt niet meer uitleggen. „Niet omdat we alleen maar moslim-luisteraars hebben,” zegt Uppelschoten, „want dat is niet zo, maar zij zaten wel in de klas met alle mogelijke culturen. In hun wereld wás alles al gemengd.” En met de Zwarte Piet-discussie is FunX allang klaar: „Wij zijn er wel uit wat er moet gebeuren. Dat is een gelopen race bij ons.”

Op andere vlakken moet je juist een paar stappen terug doen, merkt ze. De verkiezingen in Frankrijk halen bijvoorbeeld wel de zender, maar in de aanloop doet de zender er weinig mee.

Op de Tweede Kamerverkiezingen zette FunX juist wel vol in. „Omdat bij Brexit en Trump bleek dat vooral jongeren het hadden laten afweten. We willen dat ze beseffen wat hun stem waard is. En er waren een heleboel misvattingen, kwamen we achter. Veel jongeren hebben geen idee. We moesten ze vertellen dat als je blanco stemt, je stem níet naar de grootste partij gaat.”

In augustus deed FunX met een eigen boot mee met de Gay Pride, na vorige zomer ook al bij de EuroPride aanwezig te zijn geweest. Luisteraars konden een plek winnen op de boot. Uppelschoten: „Omdat we een jonge doelgroep hebben, die in dat soort denkbeelden nog gevormd kan worden. De hiphopwereld kán een homofobe wereld zijn. Wij voeren mee en hebben zo een statement gegeven: iedereen heeft het recht zichzelf te kunnen zijn. Zoals ze het zelf misschien niet prettig vinden als ze worden aangekeken op hun petje en afzakbroek – ik noem maar iets.”

Talent scouten

Nieuw talent komt lang niet altijd van de geijkte journalistieke opleidingen. „Het zijn mensen die bijvoorbeeld rap battles organiseerden”, zegt Chanelva Rier. „Dan komen ze hier werken en merk je: oh, die kan ook radio maken.” Eens in het half jaar zijn er ‘selectiedagen’, waarvoor aspirant-dj’s met een Instagram-video auditie kunnen doen. Wie beloftevol lijkt, mag een half uurtje de FunX-studio in terwijl Uppelschoten en NPO-coach Timo Kamst meeluisteren.

FunX wil een kweekvijver zijn; zie het vertrek van Houtveen naar 3FM en het vleugels uitslaan van Eva Cleven, die nog wel FunX-dj is maar nu ook voor 3 voor 12 muziekfestivals verslaat en presentatrice is bij Het Klokhuis. Het is uitdrukkelijk niet de bedoeling dat dj’s tot hun veertigste bij de zender blijven. Alle FunX’ers benadrukken hoe belangrijk het is één te blijven met de doelgroep.

Zo merkte bijvoorbeeld Laila Khatiri, de jonge Utrecht-reporter, enige tijd geleden dat er op straat in de stad talloze lachgas-patronen lagen. FunX besloot een thema-uitzending te maken. Ze ging mee met een lachgas-dealer, terwijl in de studio een verslavingsexpert luisteraarsvragen beantwoordde en een dj op een circuit probeerde te autorijden met lachgas op. Uppelschoten: „Toen kwamen er wel appjes binnen: ik gebruik soms dertig patronen op een avond en ik wist dit echt niet.” Ze wil informeren, voorlichten, maar niet terechtwijzen. „We staan ook weer niet met opgeheven vinger, van ‘kijk uit met lachgas, kindertjes’.”