Wapenwedloop tegen plofkrakers

Pinautomaten

De ouderwetse bankroof stierf uit dankzij de pinautomaat. Maar nu is die weer vaker het doelwit van een plofkraak.

De gevel van de Rabobank in Dinxperlo raakte in mei volledig ontzet door een plofkraak. Foto ANP

Al twee jaar parkeert Rinze iedere dinsdagmiddag zijn kaasbus op het parkeerterrein van een klein winkelcentrum aan het Verlaet in het Friese Lemmer. Vandaag is zijn plekje naast supermarkt Poiesz afgezet met zwarte hekken. Daarachter werken twee medewerkers van Marku Bouw de laatste resten weg van de ravage die in de nacht van maandag op dinsdag is aangericht door een plofkraak.

Met een handvol schroeven zetten de mannen een houten plaat voor de bak van de geldautomaat vast. Door de klap zijn de panelen van pui verdwenen en de steunbalken ontzet. „Er is hier vannacht en vanmorgen veel ophef geweest”, zegt Rinze. De winkels mochten pas open nadat de explosievenopruimingsdienst en de politie het terrein hadden vrijgegeven.

Vroeg in de middag komt Bert Roman poolshoogte nemen. Hij is regiodirecteur van de Rabobank in Friesland. Het is de eerste keer dat ze in zijn regio te maken hebben met een plofkraak, vertelt hij. Sinds criminelen gebruik maken van zware explosieven om geldautomaten te kraken heeft de bank aangekondigd dat de risico’s bij iedere geldautomaat opnieuw worden bekeken. Sommige automaten worden beter beveiligd, in andere gevallen worden automaten verplaatst of verwijderd. „Soms zijn de risico’s voor omwonenden gewoon te groot”, aldus Roman.

Zware explosieven

De nieuwe maatregelen rond bankautomaten zijn onderdeel van een wapenwedloop tussen criminelen en banken. De ironie wil dat de bankautomaat begin jaren negentig versneld werd ingevoerd als hét nieuwe middel in de strijd tegen het hoge aantal bankovervallen dat Nederland indertijd teisterde. „Op het hoogtepunt in 1992 vonden in Nederland 570 bankovervallen plaats”, zegt Yvonne Willemsen, hoofd Veiligheidszaken van de Nederlandse Vereniging van Banken. „Dat vonden we een te groot risico, voor het bankpersoneel en voor de klanten die soms werden gegijzeld om personeel te dwingen een kluis open te maken.”

De maatregel was succesvol: in 2010 was het aantal bankovervallen tot nul gedaald. Maar inmiddels hebben de banken een nieuw probleem: het aantal plofkraken waarbij zware explosieven worden gebruikt, groeit snel sinds begin vorig jaar.

Ravage bij een pinautomaat in Chaam na een plofkraak. Foto ANP

De explosieven zijn het antwoord op de steeds betere beveiliging van de geldautomaten. „Rond 2005 werden we voor het eerst verrast door ramkraken waarbij criminelen automaten als het ware uit de gevel schepten”, vertelt Willemsen. „We hadden allerlei scenario’s bedacht, maar deze stond er niet tussen.”

Toen we de verankering van de automaten goed voor elkaar hadden, ontdekten criminelen dat ze automaten die in winkels stonden, konden kraken met een thermische lans. Toen dat probleem was opgelost begonnen criminelen gas te gebruiken om de achterkant van de automaat open te blazen. Sinds 2016 gebruiken criminelen volgens Willemsen steeds zwaardere explosieven, zoals in Lemmer.

Binnen een straal van 5 kilometer

Banken proberen die wapenwedloop te doorbreken door intensief samen te werken met de politie. „Criminelen gaan door tot ze worden gepakt of iets lucratievers vinden”, zegt Willemsen. „Daarom zijn een hoge pakkans en stevige straffen van groot belang.”

Elektronisch betalen is een deel van de oplossing. Maar op dit moment wordt de helft van alle transacties nog altijd contant afgerekend. „De banken moeten de behoefte aan contant geld faciliteren en dat willen we ook. Dus kan iedere Nederlander binnen een straal van 5 kilometer van zijn woonhuis een bankautomaat vinden. En dat blijft ook zo.”

De banken, met de Rabobank voorop, zijn nu bezig met extra maatregelen. Extra beveiliging met bijvoorbeeld rolluiken is een optie. Maar daarnaast zijn er ook heel veel onzichtbare maatregelen waarover de banken niet communiceren. Een daarvan werd gisterochtend bekend via dagblad De Telegraaf. Uit twee strafdossiers die de krant inzag, blijkt dat sommige geldautomaten een speciale onzichtbare inkt over de biljetten uitsproeien als de automaat wordt gekraakt. Met deze techniek heeft de politie volgens de krant zicht gekregen op een bende van zeven mannen die in 2015 en 2016 maar liefst 45 plofkraken zouden hebben gepleegd. Daarbij zou in een enkel geval 145.000 euro zijn buitgemaakt.

Het is niet duidelijk of de automaat in Lemmer van een dergelijk systeem is voorzien. Directeur Bert Roman wil helemaal niks kwijt over de details zolang de politie onderzoek doet naar de kraak. Behalve dan dat de automaat in het winkelcentrum definitief verdwijnt.

Het is niet de eerste geldautomaat die de Rabobank in Friesland heeft gesloten. Enkele weken geleden is een automaat in Sneek gesloten. „Die stond pal onder een balkon van de bovenliggende woning. Als ik dit hier zo zie ben ik blij dat we die beslissing hebben genomen. Ik moet er niet aan denken dat een dergelijk explosie daar had plaatsgevonden.”