Het imperium van Jaap en Ab wordt ontmanteld

Opkomst en neergang

Blokker werd groot door slimme inkoop en scherp onderhandelen. Maar investeringen waren kosten en vernieuwen hoefde niet.

Een Blokker-filiaal in Den Haag Foto Lex van Lieshout ANP LEX VAN LIESHOUT

Wat in 1896 begon met één ijzerwarenwinkeltje in Hoorn, groeide uit tot hét detailhandelsconcern van Nederland. Behalve de gelijknamige huishoudwinkelketen valt een groot deel van de gezichtsbepalende ketens in de Nederlandse winkelstraat onder Blokker Holding: Xenos, Leen Bakker, Intertoys, Bart Smit, Big Bazar, Marskramer.

Daaraan komt binnenkort een eind, nu de ontmanteling van het familiebedrijf Blokker Holding is ingezet. Alle winkelketens worden verkocht, met uitzondering van Blokker – „waar het in 1896 allemaal mee begon”, zo vermeldt het bedrijf in het persbericht. Van de bijna drieduizend winkels die het bedrijf ooit had, blijven er straks ruim 500 over, in Nederland en België.

Lees ook het interview met topman Casper Meijer over het nieuws:
Blokker-topman: ‘Emotie speelde geen grote rol’

Sinds Jaap en Albert Blokker de aandelen kregen overgedragen in 1975, hebben zij het bedrijf van hun vader en opa uitgebouwd tot een imperium. De broers openden de ene na de andere vestiging en namen verschillende grote ketens over. Zo groeide Blokker uit van een kleine huishoudketen met 43 filialen tot een groot internationaal detailhandelsconcern met, in de hoogtijdagen rond 2010, 25.000 man personeel en een omzet van bijna 3 miljard euro.

Het Verre Oosten

Blokker was zo succesvol dankzij slimme inkoop en eigen vastgoed. Als een van de eerste winkelbedrijven haalde het bedrijf producten uit wat ze bij Blokker het ‘Verre Oosten’ noemen. De goedkope merkloze artikelen uit China werden met containers tegelijk ingekocht en tegen hoge marges verkocht. Jaap en Ab Blokker waren ontzettend zuinig, wat hen slimme onderhandelaars maakte. De broers konden „urenlang onderhandelen voor een of twee cent”, zegt iemand die met hen samenwerkte. Daarnaast kochten ze winkelpanden op mooie locaties in de binnensteden. Dat scheelde enorm in de huur.

Alles kwam samen in het hoofd van Jaap Blokker, de onbetwiste leider van Blokker Holding. Als bestuursvoorzitter bemoeide hij zich overal mee. Hij stuurde de winkelketens aan, deed overnames, kocht en beheerde het winkelvastgoed, maar boog zich ook over de inhoud van de folder of de prijs van een tuinmeubel. Terwijl Jaap leiding gaf in Nederland, deed Ab het buitenland. Hij was verantwoordelijk voor de winkels in België, maar nog liever hield hij zich bezig met zijn grootste hobby: de inkoop van producten op de beurs in China.

Futurologen

Decennialang was dit een gouden combinatie. Blokker groeide en groeide. De broers bleven stug vasthouden aan datgene waar ze zo groot mee waren geworden. Van vernieuwen wilden ze weinig weten. Het ging toch goed? Het hele internetgebeuren, bijvoorbeeld, daar geloofden ze niet zo in. In een speciaal jubileumboek ter ere van het honderdjarig bestaan van Blokker, in 1996, dreven zij de spot met de „futurologen” die voorspelden dat „moeder-de-vrouw van straks van achter haar huishoud-PC-met-modem al haar aankopen thuis [zou] gaan verrichten”.

Zij dreven de spot met de „futurologen” die voorspelden dat „moeder-de-vrouw van straks van achter haar huishoud-PC-met-modem al haar aankopen thuis zou gaan verrichten

De zuinige aard van de broers keerde zich uiteindelijk tegen hen. Zij zagen iedere uitgave als een last, niet als een investering, zeggen mensen die met hen hebben samengewerkt. Het gevolg was dat het bedrijf verstofte, soms letterlijk. In de winkels lag nog tapijt, de computersystemen „stamden uit het jaar nul”, zegt een betrokkene, en de voorraden stapelden zich op tot aan de plafonds van de magazijnen.

Na de dood van Jaap Blokker, in 2011, werd het concern brozer. Blokker kreeg steeds meer last van concurrentie van budgetketen Action en webshops als Bol.com. Door de crisis gaven mensen ook nog eens minder geld uit.

De opvolger van Jaap Blokker, zijn neef Roland Palmer, wilde veel en snel vernieuwen, maar kreeg daarvoor niet de ruimte die hij wilde. Zijn andere oom, Ab, die destijds nog in de raad van bestuur zat en later in de raad van commissarissen, had heel andere ideeën over onder meer onlineverkoop en het opfrissen van de winkels, zo onthulde NRC vorig jaar.

Palmer, een dertiger, kon niet op tegen zijn oom Ab, die samen met Els Blokker, de weduwe van Jaap, alle aandelen bezit. In de zomer van 2015 werd hij ontslagen. Sindsdien is de leiding niet meer in handen van de familie – tegen de wens in van Jaap Blokker, die juist zijn neef had uitverkoren om het bedrijf voor ten minste dertig jaar te leiden.

Lees ook een uitgebreide reconstructie over de machtsstrijd binnen het doorgaans gesloten familiebedrijf: Blokker, een familiedrama

Nederlands winkelmuseum

Pas in 2014 is Blokker serieus werk gaan maken van zijn webwinkels. En sinds vorig jaar worden de Blokker-winkels ingrijpend vernieuwd, met een nieuwe huisstijl, logo en assortiment. Bij de andere winkelketens zijn minder zichtbare veranderingen doorgevoerd.

Blokker is niet de enige winkelketen die het moeilijk heeft en naarstig op zoek is naar een manier om de klanten terug te halen. In de Nederlandse winkelstraat zijn de afgelopen jaren verschillende winkelketens omgevallen: de V&D-warenhuizen, platenzaak Free Record Shop, schoenenwinkels Dolcis, Manfield en Invito en sportketen Perry Sport. Andere ‘klassieke’ winkels gingen weliswaar niet failliet, maar hebben het wel zwaar. Zo doet Hema er alles aan om, in de woorden van topman Tjeerd Jegen, niet in het „Nederlands winkelmuseum” te worden bijgezet.

Nu is voor Blokker Holding noodzakelijk wat Jaap Blokker altijd heeft willen voorkomen: het opbreken van zijn bedrijf. In 2001 sprak hij zich daar fel tegen uit. In het Blokker-jaarverslag noemde hij het „zeer onwaarschijnlijk” dat één of meerdere ketens ooit zouden worden verkocht. Met het afstoten van dochterbedrijven zouden immers „ook mensen en emoties [worden] verkocht”. Detailhandel was volgens Jaap Blokker „niet alleen goed kunnen rekenen, maar ook over gevoel beschikken”.