Column

GroenLinks krijgt de schuld van de formatiebreuk

De Haagse Stemming Vandaag is dag 62 van de formatie. Schrijf je in voor De Haagse Stemming om deze (di-do-za) als nieuwsbrief te ontvangen.

Ploteling zijn de formatiegesprekken tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks geklapt door onenigheid over migratie. Om de ChristenUnie aan tafel te krijgen, moet ‘het motorblok’ stelliger zijn dat de breuk met GroenLinks definitief is. Maar op dit moment wordt een lijmpoging niet uitgesloten.

STRUIKELBLOK MIGRATIE: Na bijna negen weken, maar slechts 18 onderhandelingsdagen, ging het mis toen er echt een compromis moest worden gevonden. Niet klimaat, maar migratie bleek het struikelblok. Volgens betrokkenen was het de onwil van GroenLinks om met Afrikaanse landen afspraken te maken over vluchtelingen, vergelijkbaar met de Turkijedeal: geld voor opvang in de eigen regio in ruil voor potdichte grenzen. VVD en CDA wilden dat wel, maar D66 steunde GroenLinks, hoorden politiek verslaggevers Petra de Koning en Thijs Niemantsverdriet.

Zwarte Piet: Voordat informateur Edith Schippers gisteren om 18.15 uur het bericht over de mislukking van de formatiepoging verstuurde, spraken de onderhandelaars af dat ze in hun uitleg aan journalisten geen “schuldigen” zouden aanwijzen; het moest “netjes” gaan. Voor de draaiende camera’s hielden de partijleiders zich daaraan, complimenteerden elkaars inzet en zeiden teleurgesteld te zijn. Maar achter de schermen werd gezegd dat GroenLinks de anderen verraste door van de onderhandelingstafel weg te lopen.

En nu? Eerst de formaliteiten. Schippers stuurt een eindverslag van de mislukte formatiepoging naar de Tweede Kamer. Daar spreekt Kamervoorzitter Khadija Arib vanmiddag om 12.00 uur met alle fractievoorzitters en volgt later een plenair debat, voordat de Kamer een nieuwe informateur aanwijst. Het is voor het eerst sinds de Tweede Kamer het proces naar zich toe heeft getrokken dat formatie-onderhandelingen stranden. De VVD is tevreden met informateur Schippers, maar is het handig als zij gesprekken leidt met drie dezelfde en één nieuwe partij aan tafel?

Met wie dan? De ChristenUnie ligt voor de hand. Niet omdat die partij een geweldige verkiezingsuitslag kende (vijf zetels bleven vijf zetels), noch omdat het een forse coalitiemeerderheid oplevert (76 zetels in de Tweede en 38 in de Eerste Kamer), maar omdat al het andere onmogelijk lijkt. De PVV is door iedereen uitgesloten, de SP wil niet met de VVD en de PvdA heeft gezegd dat regeren niet gepast is. Praten kan, maar dan komt Lodewijk Asscher met zoveel eisen dat een mislukking onvermijdelijk is, is de verwachting. Blijft over: de ChristenUnie, met achterbanksteun van de SGP. Of, in het uiterste geval, een minderheidskabinet.

Maar: Ten eerste staat de ChristenUnie in haar migratiestandpunt dichter bij GroenLinks dan bij CDA en VVD. Het VN-vluchtelingenverdrag wordt in het verkiezingsprogramma geprezen, en Bijbelteksten over mededogen en liefde voor vreemdelingen zijn leidend. Kamerlid Joël Voordewind, voorvechter van vluchtelingenrechten, is door andere partijen voor het gemak alvast aangewezen als aanstaand dissident. Bovendien wil Gert-Jan Segers niet worden gebruikt als tussendoortje voor een hernieuwde poging van groenrechts. Hij wil stelliger van Rutte, Buma en ook Pechtold horen dat de breuk met GroenLinks definitief is. Het zou namelijk ook kunnen dat de mislukking voor de bühne is: volgens de formatiewet ‘eerst breken dan lijmen’ zou een ingewikkelde coalitie namelijk niet kunnen worden uitgelegd aan de achterban zonder een eerste formatiepoging te laten mislukken.

Leiderschap: Nu Buma het eerste potje armpje drukken heeft gewonnen van Pechtold is het Rutte die leiderschap moet tonen, schrijft politiek columnist Tom-Jan Meeus. Gisteravond kwam de demissionaire premier niet veel verder dan “formeren is faseren” en “het land moet toch geregeerd worden”.

WAT WIJ LEZEN: Het AD heeft, naar aanleiding van de opvolging van Sophie Hermans door Caroliene Hermans als politiek assistent van Mark Rutte, een portret gemaakt van ‘de Hermans dynastie’. De dochters van Loek - recent weer in opspraak rond Keizergate - zouden het in Den Haag eerder moeilijker dan makkelijker hebben dan andere talenten. Zeker omdat ze met z’n tweeën zijn.

QUOTE VAN DE DAG

“Iedereen heeft echt oprecht geprobeerd het onwaarschijnlijke mogelijk te maken”

Edith Schippers wijst geen schuldigen aan bij het mislukken van haar poging als informateur