EU-hof: geen handelsverdrag sluiten zonder fiat lidstaten

Wereldhandel

De Europese Commissie mag niet eenzijdig afspraken maken over arbitrage, oordeelt het Hof.

Het EU-handelsverdrag met Singapore moet ook door de Europese lidstaten geratificeerd worden. Foto Roslan Rahman/AFP

Elk handelsverdrag dat de Europese Commissie sluit, moet voortaan ook door nationale parlementen worden geratificeerd. Dat heeft het Europese Hof van Justitie dinsdag bepaald, in een uitspraak die de manoeuvreerruimte van de Commissie flink beperkt en het Europese vermogen om deals te sluiten kan aantasten.

De Commissie had zelf het EU-hof om advies gevraagd om duidelijkheid te krijgen over de eigen bevoegdheden. De zaak betrof een handelsverdrag met Singapore, maar heeft gevolgen voor alle toekomstige verdragen. Hoewel ‘Brussel’ sinds 2009 meer macht heeft om zelfstandig te opereren, ontstond er snel onenigheid over de vraag hoe ver die reikt.

Het EU-verdrag van Lissabon bepaalt dat een handelsverdrag in werking kan treden zodra het is goedgekeurd door nationale regeringen en het Europees Parlement. Tenzij het verdrag ‘gemengd’ is, en zaken bevat die nationale ratificatie vereisen. Het Hof van Justitie zegt nu in feite dat het soort handelsverdragen dat de EU sluit per definitie ‘gemengd’ zijn.

Lees ook dit grote achtergrondverhaal over de verdragen die de EU sluit:
Vergeten handelsverdragen

Wrang

Voor de Commissie is het advies wrang omdat het Hof tegelijk zegt dat veruit het overgrote deel van ‘Singapore’ wel degelijk onder de exclusieve bevoegdheid van de EU valt, voor wat bijvoorbeeld de interne markt, intellectueel eigendom of mededinging betreft. Maar omdat een paar onderdelen er niet onder vallen, moet uiteindelijk het héle verdrag als ‘gemengd’ worden gezien.

Een van de zaken waarover de EU niet alleen afspraken mag maken is arbitrage. Handelsverdragen bieden bedrijven doorgaans de mogelijkheid om buiten de gewone rechtsgang om hun gram te halen, met een arbitragemechanisme dat bekend staat als ISDS (Investor-State Dispute Settlement) of ICS (Investment Court System). Deze regeling „onttrekt geschillen aan de rechtsmacht van de lidstaten”, aldus het Hof, en kan daarom niet zonder nationale instemming worden ingevoerd.

Deze uitspraak wijst er op dat de Europese Commissie zijn competenties te buiten is gegaan

Anne-Marie Mineur, europarlementariër SP

De publieke onrust die in de afgelopen jaren ontstond over handelsverdragen zoals CETA (met Canada) en TTIP (met de VS) richtte zich vooral op ISDS. Europarlementariër Anne-Marie Mineur (SP) is blij met het advies van het EU-hof. „Want het zorgt ervoor dat de onrust in de lidstaten kan worden meegewogen in de beslissing. De uitspraak wijst er ook op dat de Europese Commissie zijn competenties te buiten is gegaan.”

Aan de andere kant is het advies ook weer niet zo ongunstig voor de Commissie. Door de arbitrageparagrafen uit toekomstige handelsverdragen apart te behandelen, zouden problemen met bevoegdheden vermeden kunnen worden. Juridisch is dat mogelijk, maar het vereist een politieke beslissing van EU-lidstaten. In de tussentijd zullen verdragen waarschijnlijk vaker ‘op voorlopige basis’ en dus gedeeltelijk van kracht worden, totdat nationale ratificatie-processen zijn voltooid.

Gevolgen voor handelsverdrag dat Britten willen sluiten

Behalve voor de Commissie is de uitspraak ook slecht nieuws voor het Verenigd Koninkrijk, dat uit de EU wil (Brexit) en in plaats daarvan een handelsverdrag wil sluiten. Ratificatie moet gebeuren door de 38 nationale en regionale parlementen die de EU rijk is. Een lastig proces dat roet in het eten kan gooien – precies ook de reden waarom de EU-bevoegdheden destijds waren uitgebreid.

Een voorproefje van wat de Britten te wachten staat, deed zich vorig jaar voor, toen handelsverdrag met Canada op een blokkade stuitte van het Waalse regioparlement. Dit bleek apart toestemming te moeten geven voor ondertekening van CETA door de Belgische federale regering. De impasse, die de toenmalige Canadese handelsminister zelfs aan het huilen bracht, werd uiteindelijk doorbroken na extra toezeggingen aan de Walen, onder meer over de arbitrage.