Opinie

Zelf investeren door de top van bedrijven is slecht idee

Blinde aandacht voor alleen aandeelhouderswaarde is schadelijk voor de economie én het kapitalistische systeem, vindt

De gedachte dat leden van de raad van bestuur door het zelf houden van aandelen in het door hen bestuurde bedrijf dan dezelfde belangen zouden hebben als aandeelhouders, stamt uit begin jaren tachtig, met name van de godfather van corporate finance, de Harvard-hoogleraar Michael Jensen (Zie Beloningsbeleid: bedrijfstop moet zelf investeren, NRC 11/5).

Diezelfde Jensen heeft vervolgens aangetoond dat door de informatie-asymmetrie tussen de bestuurder en de aandeelhouder er eerder benadeling is van de belangen van de aandeelhouder door bestuurders als aandeelhouder. En hij riep dat ook op een seminar op de Universiteit van Amsterdam: „Dat had ik nooit moeten zeggen, dat CEO’s aandelen in hun bedrijf moeten hebben”.

Er is en wordt veel onderzoek gedaan naar dit onderwerp, maar van nieuwe en valide inzichten is menigeen niet op de hoogte of ze worden uit opportunisme genegeerd. In de meeste Amerikaanse staten geldt net als in Nederland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, dat de bestuurder in de eerste plaats verantwoordelijk is voor en jegens de vennootschap. Met, zoals de Hoge Raad dat ooit eens formuleerde, uitsluiting van elk belang dat daaraan vreemd is, ook wanneer dit tegen de belangen van de aandeelhouders in gaat. Immers, de vennootschap als rechtspersoon is drager van eigen belangen, rechten en plichten.

Bovendien brengt de bestuurder-als-aandeelhouder zichzelf in de algemene vergadering van aandeelhouders in een spagaat. Als bestuurder dient hij/zij – ook in die vergadering – te handelen in het belang van de vennootschap. Als aandeelhouder mag dezelfde bestuurder in zijn eigen belang handelen. Aangezien de duty of loyalty, de plicht van loyaliteit jegens de vennootschap, voorrang heeft op het eigen belang van de bestuurder, is er dus helemaal geen parallelliteit in belangen van de bestuurder-als-aandeelhouder en de gewone aandeelhouders.

Investeerders zouden er beter aan doen te eisen dat bestuurders meer in zichzelf investeren. Onderzoek van onder meer de London School of Economics toont aan dat bestuurders met een bredere, diepere en meer complexe kennis zorgen voor een veel hogere efficiency en toegevoegde waarde per werknemer en dus ook een hogere kapitaalsproductiviteit. Zij zorgen voor betere innovaties, juist ook niet-technologische innovatie waardoor investeringen in kennis hoger renderen. Volgens de OESO hebben de best presterende ondernemingen een tien maal hogere arbeidsproductiviteit dan de rest. Een dominante verklarende factor daarvoor is verschil in kennis.

In de VS heeft bedrijfsstrateeg Michael Porter shareholder value vervangen door shared value. Een onderneming creëert niet geïsoleerd waarde, maar als deel van en in wisselwerking met afnemers, toeleveranciers, kennisinstituten, infrastructuur, de (lokale) gemeenschap, etc. Ook in de VS leeft het inzicht dat een blinde aandacht voor alleen aandeelhouderswaarde schadelijk is voor de Amerikaanse economie en voor het kapitalistische systeem. Dat is in Europa niet anders.