‘Podcast heeft gezorgd voor ware renaissance van radio’

Verhalende journalistiek

Niet een kaal verslag maar een mooi verhaal betrekt lezers bij het nieuws. En luisteraars, vertelt Lulu Miller van de populaire podcast Invisibilia.

Lulu Miller, een van de oprichters van podcast Invisibilia, spreekt eind deze week in Amsterdam op een congres over verhalende journalistiek. Foto NPR

Door Femke Awater en Paulien Bakker

Van Batman en cyborgs, naar slangen en meeuwen, een Russische medewerker van McDonald’s die moet leren lachen, en een man die dertien jaar in een coma heeft gelegen en alles heeft gehoord.

In de populaire podcast Invisibilia van de Amerikaanse publieke omroep NPR, gaat het verhaal nooit waar je denkt dat het naar toe gaat. En zo gaat het eigenlijk ook in het interview met Lulu Miller, mede-oprichter van de podcast die al miljoenen keren is gedownload. Miller is eind deze week in Amsterdam voor een congres over ‘verhalende journalistiek’. Op de vraag waarom haar podcast over wetenschap zo populair is, begint ze over groente.

Groente?

„Ik probeer wetenschap nooit te gebruiken als groente. Ik wil onderzoek nooit inzetten als les, die je tegen je zin moet luisteren. Ik bewaar de wetenschapper totdat de luisteraar hunkert naar een wetenschappelijk antwoord. Dankbaar is dat iemand op aarde deze specifieke vraag heeft bestudeerd. We schetsen een onoplosbaar mysterie, en als we de wetenschapper opvoeren denkt de luisteraar: halleluja.”

In Invisibilia mixt u persoonlijke verhalen met nieuw wetenschappelijk inzicht. Hoe werkt dat?

„Het begint bijna altijd met een verhaal dat mij inspireert. Maar dat is eigenlijk nooit het verhaal dat ik uiteindelijk maak. We bedenken het thema vaak heel laat in het proces.

„Zo gaat de aflevering ‘Hoe word je Batman’ over een blinde man die echolocatie gebruikt en zo zelfs kan fietsen. Ik wilde hem interviewen omdat ik onder de indruk was van zijn talenten. Maar toen we in gesprek raakten, zag ik in dat ons ontzag voor wat hij allemaal kan, juist de reden is dat blinden zo weinig kunnen.

„De man geloofde dat die lage verwachtingen werkelijk negatieve neurologische effecten hebben op blinden. Nadat ook wetenschappers bewijs zagen voor dit idee en nadat ik meer gesprekken had gehad met blinden met dezelfde ervaring, kwamen we tot de conclusie dat deze aflevering eigenlijk gaat over verwachtingen.”

Invisibilia is een journalistiek programma maar luistert als een verhaal. Hoe doet u dat?

„Ik heb altijd fictie willen schrijven. Over fantastische werelden, mythische wezens gevonden in het bos, een arts die de gedachten van een coma-patiënt kan vertalen. Na verloop van tijd heb ik daar een rare toepassing voor gevonden. Als ik me voorbereid op een interview, schrijf ik niet een lange lijst met vragen op, maar een kort verhaal. Ik besteed er niet meer dan een uur aan.

„Ik bedenk een begin, scènes, details, personages en hoe het verhaal zich ontvouwt. Dit helpt me om alle elementen van het verhaal dat ik wil vertellen in kaart te brengen en ik ben zelf minder zenuwachtig als ik het interview inga. Het gesprek wordt dan een wandeling door een levendige wereld die ik al heb bedacht. En de antwoorden van mijn geïnterviewden overtreffen altijd mijn verwachtingen. De werkelijkheid is altijd nog wilder en geweldiger dan mijn verbeelding.

U geeft in Amsterdam een masterclass, ‘Tien trucs om je podcast verhalend te maken’.

„Ja, tien of misschien elf, we zullen zien. Verhalen zijn zo verslavend. Ik merk dat ik voortdurend probeer te achterhalen wat een luisteraar het verhaal in trekt. Wat de lijm van het verhaal is. Ik gebruik trucs van andere vertellers: filmmakers, schrijvers, dichters. Als iets me bij een verhaal houdt, probeer ik te achterhalen wat dat dan is. Spanning opbouwen is geweldig, natuurlijk. Maar er is veel meer.”

Zoals?

„Volgens audio-producent Nancy Updike is chronologie als toast. Een verhaal chronologisch vertellen ligt voor de hand, als je dag beginnen met toast. Maar is dit echt de beste keuze? Waarom zou je je verhaal beginnen bij het begin?”

Wat is het verschil tussen een podcast maken of een radio-uitzending?

„Bij een podcast mag je een beetje ‘raar’ te doen. Niet alleen de beperking van tijd is opgeheven – een radio-uitzending moet altijd voldoen aan bepaalde tijdslots. De taal mag minder formeel zijn, een podcast hoeft niet het brede publiek aan te spreken. Sommige luisteraars zullen van je vervreemden, maar de luisteraars die gek op je zijn, houden echt van je.

„De podcast heeft gezorgd voor een ware renaissance van radio: een explosie in toon, stijl, inhoud. Juist omdat je je meer op een niche-publiek kan richten. Ik vind het geweldig.”