Formatie mislukt. Of toch niet?

Struikelblok migratie

VVD, CDA, D66 en GroenLinks worden het niet eens over inkomensbeleid, klimaat en migratie.

Het is mislukt tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Of in elk geval: vooralsnog. Volgens betrokkenen was het belangrijkste struikelblok de onwil van GroenLinks om met Afrikaanse landen afspraken te maken over vluchtelingen zoals eerder met Turkije is gedaan: geld voor opvang in de eigen regio, in ruil voor dichte grenzen.

De standpunten van GroenLinks en de rechtse partijen VVD en CDA op dit onderwerp bleken maandagmiddag onoverbrugbaar. Volgens betrokkenen gold dat ook voor andere migratie-onderwerpen zoals het kinderpardon en de opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers. D66, de vierde partij, stond overwegend aan de kant van GroenLinks.

De breuk kwam sneller dan verwacht. Vóór het weekend liep het overleg over migratie al stroef, maar maandagochtend voorzagen weinig betrokkenen dat dit de laatste onderhandelingsdag zou worden. Toch moest informateur Edith Schippers (VVD) aan het begin van de avond meedelen dat de vier partijen uitgepraat zijn: „Iedereen heeft echt oprecht geprobeerd het onwaarschijnlijke mogelijk te maken.” Volgens haar hebben de partijen gezamenlijk besloten om ermee te stoppen.

Een goede sfeer

Hoe definitief de gesprekken over de ‘regenboogcoalitie’ voorbij zijn, was op dinsdagochtend nog onduidelijk. „Voor nu is het mislukt”, zei GroenLinks-leider Jesse Klaver. De andere drie – Mark Rutte (VVD), Sybrand Buma (CDA) en Alexander Pechtold (D66) benadrukten vooral hoe jammer het was, hoe hard er was gewerkt en hoe goed de sfeer was. geweest.

Informateur Schippers wilde niet ingaan op de vraag hoe onomkeerbaar de breuk was. „Ik heb geen glazen bol”, zei ze. In de wandelgangen liepen de inschattingen uiteen van „de kans op lijmen is heel klein” tot „er is niets onherstelbaar beschadigd”. Rond het middaguur werden alle fractievoorzitters verwacht voor overleg met Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib (PvdA).

Immigratie was een van de drie moeilijkste onderwerpen, naast klimaat en inkomensverdeling. De partijen zouden dit thema eerst helemaal afmaken in hun onderhandelingen en daarna de andere doen. Voordat de onderhandelaars maandag opstapten, was afgesproken dat ze buiten de deur geen „schuldigen” zouden aanwijzen.

Een voorlopige mislukking past bij innen de logica van de Nederlandse kabinetsformaties: voordat een ingewikkelde coalitie er echt kan komen, moeten alle andere opties onderzocht en geëlimineerd zijn. Pas dan kunnen de achterbannen het accepteren. , want ‘het land moet natuurlijk wél bestuurd worden.’

Foto’s ANP

De ChristenUnie, de meest logische vervanger voor GroenLinks, aan tafel, is daar beducht voor. Die partij wil niet worden gebruikt als stand-in en zal alleen willen onderhandelen als het echt ‘einde verhaal’ is met deze vier. „Dat is me nu niet duidelijk”, zei ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers dinsdagochtend bij de ingang van de Tweede Kamer.

Klimaat ook moeizaam

De kans lijkt klein dat Segers snel een ondubbelzinnig antwoord krijgt. Schippers zei al een paar keer dat er achttien dagen was onderhandeld. Dat klinkt veel minder lang dan de acht weken waarin de ‘regenboogcoalitie’ is onderzocht. Je zou in Schippers’ woorden kunnen horen: misschien kan het overleg volgende keer wat intensiever.

Bij de inkomensverdeling was er nog niet het begin van een compromis. Klimaat lag ook moeizaam, was ook een moeizaam onderwerp, al was steeds het idee dat ze dáár uit zouden komen. Vanuit VVD en CDA werd erbij gezegd dat GroenLinks dan niet moeilijk moest doen over de vluchtelingen. Die partij had „gewoon maar” veertien zetels.